Dẻ Bán Cầu (Lithocarpus corneus)

Dẻ Bán Cầu có tên khoa học Lithocarpus corneus var. zonatus C.C.Huang & Y.T.Chang, thuộc họ Fagaceae, bộ Fagales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; LC - Ít quan tâm theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 6 tỉnh, thành phố: Tuyên Quang, Bắc Ninh, Phú Thọ, Hà Nội, Nghệ An, Hà Tĩnh.

Loài đã được kiểm kê tại 29 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây gỗ trung bình đến to, cao (12)20-30 m, đường kính tới 100 cm, rụng lá trong mùa khô. Lá hình bầu dục, cỡ 10-15 4-5 cm, mặt dưới có lông màu vàng, chóp lá thành mũi nhọn, gốc lá tù hay hình nêm; mép xẻ răng cưa; gân bên 13-15 đôi, song song và tận mép; cuống lá dài 1-1,2 cm, có lông. Cụm hoa không phân nhánh, lưỡng tính. Hoa đực đơn độc hoặc thành bó. Hoa cái mọc đơn độc hoặc thành bó 3-4 hoa, có bao hoa khá phát triển, có 10-12 nhị lép; bầu 3 ô; vòi nhụy hình nón hay hình trụ; núm nhụy hình chấm nhỏ. Đấu gần như không cuống, hình bán cầu cụt ở đỉnh, cao 2 cm, rộng 3-4 cm, mặt ngoài có các vảy hình tam giác xếp lợp, đấu cao gần bằng hạch. Hạch (hạt) gần hình bán cầu thót nhỏ ở đáy, cao 1-1,5 cm, đường kính 3-4 cm, cụt ngang ở đỉnh.

Đặc tính sinh học

Cây gỗ trung bình đến to, mùa hoa tháng 3-4, có quả tháng 4-6. Cây có biên độ sinh thái rộng, từ trung tính, hơi ưa sáng đến ưa sáng mạnh, mọc trong rừng nhiệt đới thường xanh cây lá rộng hoặc rừng thứ sinh, có thể phát triển trên đất có tầng mỏng, chua.

Môi trường sinh sống

Rừng nhiệt đới thường xanh cây lá rộng hoặc rừng thứ sinh, có thể phát triển trên đất có tầng mỏng, chua. Biên độ sinh thái rộng, từ trung tính, hơi ưa sáng đến ưa sáng mạnh.

Tình trạng sinh sống

Nơi cư trú ở một số điểm như Chiêm Hoá (Tuyên Quang). Phố Vị (Bắc Giang), Yên Lãng (Vĩnh Phúc), Thủ Pháp (Hà Nội) bị xâm hại do rừng đã bị chặt phá nghiêm trọng. Bản thân loài cũng bị khai thác lấy gỗ.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Fagaceae