Dẻ Quả Vát (Lithocarpus truncatus)

Dẻ Quả Vát có tên khoa học Lithocarpus truncatus (King ex Hook.f.) Rehder, thuộc họ Fagaceae, bộ Fagales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; LC - Ít quan tâm theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 9 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng, Phú Thọ, Quảng Ngãi, Gia Lai, Đắk Lắk và 1 địa phương khác.

Loài đã được kiểm kê tại 14 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây gỗ trung bình đến lớn, thường xanh, cao 20-25 m, đường kính 40- 60 cm. Cành non có lông màu hung. Lá dày và dai như da, hình bầu dục đến hình trứng thuôn hay hình mũi mác, cỡ 10-19(23)x4-6(7) cm, cả 2 mặt đều nhẵn, chóp lá thành mũi nhọn, gốc lá tù đến hình nêm; mép nguyên; gân bên 10-16 đôi cong ở gần mép; cuống lá dài 1,5 cm. Cụm hoa đơn tính hay lưỡng tính, mọc riêng lẻ hay thành chuỳ; Hoa đực đơn độc hoặc thành bó 4-8 hoa, bao hoa xẻ 6 thuỳ, có 8-10 nhị. Hoa cái ở phần gốc cụm hoa, chụm thành bó 3(5) hoa, nhưng chỉ 1(2) phát triển thành quả. Đấu không cuống, hình con quay hay gần hình phễu cụt đầu, cao 2 cm, rộng 1,8 cm, mặt ngoài có nhiều vảy xếp lớp; đấu cao bằng hạch. Hạch (hạt) hình con quay nhọn đáy và tròn hay gần cụt ngang ở đỉnh, cao 18-20 mm, rộng 13-15 mm.

Đặc tính sinh học

Cây gỗ trung bình đến lớn, thường xanh. Mùa quả tháng 8-9. Cây trung tính, hơi ưa sáng, khi non ưa bóng, mọc rải rác trong rừng thường xanh nguyên sinh hoặc thứ sinh, ở độ cao 800-2000 m, trên đất nâu dỏ fenalit phát triển từ đất basalt.

Môi trường sinh sống

Rừng thường xanh nguyên sinh hoặc thứ sinh, ở độ cao 800-2000 m. Trung tính, hơi ưa sáng, khi non ưa bóng, mọc rải rác trên đất nâu dỏ fenalit phát triển từ đất basalt.

Tình trạng sinh sống

Loài có khu phân bố chia cắt. Nơi cư trú là một số điểm bị xâm hại như vùng Chợ Bờ (Hoà Bình) nay đã nằm trong lòng hồ thủy điện Sông Đà, vùng Kon Hà Nừng (Gia Lai), Di Linh (Lâm Đồng) rừng bị chặt phá nghiêm trọng. Ở các nơi khác loài bị khai thác lấy gỗ.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Fagaceae