Sao mặt quỷ (Hopea chinensis)

Sao mặt quỷ có tên khoa học Hopea chinensis (Merr.) Hand.-Mazz., thuộc họ Dipterocarpaceae, bộ Malvales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; EN - Nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 6 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Lào Cai, Ninh Bình, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh.

Loài đã được kiểm kê tại 14 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây gỗ lớn, cao tới 40 cm, đường kính 40-80 cm hay hơn. Gốc có bạnh khá lớn. vỏ màu nâu nhạt khi non, khi già nâu sẫm và bong thành các mảnh, để lại các vết sẹo hình tròn, đồng tâm. Cành non mảnh, có lồng hình sao. Lá đơn, hình trứng thuôn hay hình mác, dài 13-18 cm, rộng 3,5-4,5 cm (lá trung bình) hoặc dài 22 cm, rộng 8 cm (lá lớn), hai mặt đều có lông hình sao; gân bên 8-14 đôi. Cụm hoa chùy, chia nhánh nhiều, mọc ở nách các lá phía đỉnh hay trên các sẹo lá. Hoa nhỏ. Lá đài 5. Cánh hoa 5, màu hồng, phía ngoài có lông. Nhị 10. Bầu nhẵn. Quả hình cầu, đường kính 0,9 cm, 2 cánh phát triển dài 9-10 cm, rộng 2,5-3,5 cm, với 10-14 đôi gân song song

Đặc tính sinh học

Cây gỗ lớn, mùa hoa tháng 6-9, mùa quả tháng 3-4 (năm sau), Cây mọc trong các rừng nhiệt đới, kín, ẩm, thường xanh, ở độ cao 100-1100 m, nhưng tập trung nhất ở 400-800 m, tạo thành các khu rừng ưu thế Sao mặt quỉ hoặc gần thuần loại. Thường mọc cùng với Táu muối (Vatica diospyroides Simingt), Chắp trơn ([Beilschmiedia laevis Allen), Lim (Erythrophleum fordii Oliv.), Vàng tâm [Manglietia dandyi (Gagnep.) Dandy], Cây ưa đất ẩm, sâu dày nhưng thoát nước. Tái sinh dưới tán cây mẹ rất tốt, nhưng nếu không mở sáng kịp thời thì cây mạ sẽ bị chết hàng loạt

Môi trường sinh sống

Rừng nhiệt đới, kín, ẩm, thường xanh, ở độ cao 100-1100 m, tập trung nhất ở 400-800 m. Thường mọc cùng với Táu muối (Vatica diospyroides Simingt), Chắp trơn ([Beilschmiedia laevis Allen), Lim (Erythrophleum fordii Oliv.), Vàng tâm [Manglietia dandyi (Gagnep.) Dandy], ưa đất ẩm, sâu dày nhưng thoát nước

Tình trạng sinh sống

Do gỗ quý, nên cây bị khai thác nhiều, môi trường sống cũng đang bị suy giảm. Cần tích cực bảo vệ các cá thể Sao mặt quỷ còn sót lại ờ nưóc ta. Đã được bảo vệ trong Vườn quốc gia Pù Mát (Nghệ An), Vũ Quang (Hà Tĩnh), Bến En (Thanh Hóa)

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Dipterocarpaceae