Kiền kiền phú quốc (Hopea pierrei)

Kiền kiền phú quốc có tên khoa học Hopea pierrei Hance, thuộc họ Dipterocarpaceae, bộ Malvales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 4 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; VU - Sẽ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 4 tỉnh, thành phố: An Giang, Huế, Đắk Lắk, Hồ Chí Minh.

Loài đã được kiểm kê tại 10 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

- Cây gỗ thường xanh, có tán lá thường hình cầu. Thân thẳng, hình trụ, cao tới 30-35 m, đường kính 0,6-1 m. Vỏ màu nâu đen, nứt dọc sâu. Lá đơn mọc cách, phiến lá hình trứng, chóp lá có mũi nhọn, gốc lá tròn. Cụm hoa chùm; hoa mẫu 5; cánh hoa mầu đỏ nhạt, mặt ngoài có lông. Quả hình trái xoan, có mỏ ở đỉnh, mang 2 cánh dài 2-2,3 cm, cánh có 7 gân song song.

- Cây gỗ lớn, thường xanh, có tán hình cầu. Thân thẳng, hình trụ, cao tới 40 m, đường kính 0,6-0,8 m hay hơn, vỏ màu nâu đen, nứt dọc sâu. Lá đơn mọc cách, hình trứng, đầu có mũi nhọn, gốc tròn. Lá khô màu xanh đen, mặt trên có phấn trắng. Cụm hoa chùm; hoa mẫu 5; cánh hoa mầu đỏ nhạt, mặt ngoài có lông, Quả nhỏ, hình trái xoan, có mỏ ở đỉnh, vỏ quả hoá gỗ chứa nhiểu nhựa, mang 2 cánh dài 2-2,3 cm với 7 gân song song.

Đặc tính sinh học

Cây gỗ lớn, thường xanh, có tán hình cầu. Mùa hoa tháng 9-10, mùa quả chín tháng 5-6 (năm sau). Cây mọc thành đám hay rải rác trong kiểu rừng kín, thường xanh, mưa mùa nhiệt đới ẩm. Thường cùng mọc với Sao đen, Trám cà na, Xoài rừng, Dầu rái... Cây ưa đất đỏ vàng phát triển trên các loại đất axít và kiểm. Rất mẫn cảm với chất độc hoá học làm trụi lá cây, vì vậy bị tàn phá mạnh trong chiến tranh chống Mỹ. Cây cho nhiều quả, tái sinh bằng hạt tốt

Môi trường sinh sống

Rừng kín, thường xanh, mưa mùa nhiệt đới ẩm. Thường cùng mọc với Sao đen, Trám cà na, Xoài rừng, Dầu rái... ưa đất đỏ vàng phát triển trên các loại đất axít và kiểm

Tình trạng sinh sống

- Điều kiện sống/tình trạng nơi sống trong tự nhiên thường xuyên hoặc theo mùa của loài: Tiếp tục bị suy giảm do xây dựng cơ sở hạ tầng và làm nương rẫy, khai thác gỗ.

- Do gỗ có giá trị cao nên đang bị khai thác mạnh ở khắp nơi. Riêng phong trào dùng cây làm nọc tiêu (trụ bám cho dây hồ tiêu) ủ Phú Quốc và Tây Nguyên cũng làm cho rừng Kiền kiền bị chặt phá rất mạnh. Được bảo vệ trong Vườn quốc gia Phú Quốc (Kiên Giang)

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Dipterocarpaceae