Rùa đẹp (Cuora cyclornata)

Rùa đẹp có tên khoa học Cuora cyclornata Blanck, Mccord & Le Minh, 2006, thuộc họ Geoemydidae, bộ Testudines, giới Animalia.

Loài này được ghi nhận trong 5 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IB; Phụ lục II CITES; Loài được ưu tiên bảo vệ — Động vật; Nhóm IB; Nhóm IB.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp CR - Rất nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; CR - Rất nguy cấp/Cực kỳ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; CR - Cực kỳ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 11 tỉnh, thành phố: Cao Bằng, Lạng Sơn, Phú Thọ, Bắc Ninh, Thanh Hóa, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Trị và 3 địa phương khác.

Loài đã được kiểm kê tại 17 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Mai rùa tương đối phẳng, thuôn dài, có màu từ nâu đỏ, nâu hạt dẻ đến nâu sẫm. Trên mặt mai có 3 vạch sọc màu đen chạy dọc rất rõ ràng (một sọc ở chính giữa sống lưng, hai sọc hai bên). Đầu rùa có màu vàng chanh, vàng óng hoặc hơi ngả xanh rất đẹp mắt. Hai bên má có các dải sọc đen kéo dài từ sau mũi qua mắt đến cổ. Yếm có màu đen sẫm ở giữa, viền xung quanh màu vàng chỉ. Giữa yếm có khớp bản lề linh hoạt đặc trưng của chi Cuora, cho phép rùa khép chặt hoàn toàn yếm vào mai thành một chiếc hộp kín mít để bảo vệ đầu và các chi khi bị đe dọa. Thuộc nhóm rùa có kích thước trung bình, chiều dài mai cá thể trưởng thành dao động từ 18 cm - 25 cm.

Đặc tính sinh học

Là sinh vật bán thủy sinh. Sống dọc theo các dòng suối đá, thung lũng ẩm ướt, hoặc các vùng đầm lầy, ao hồ hoang sơ nằm sâu trong rừng lá rộng thường xanh nguyên sinh. Chúng rất nhạy cảm với sự ô nhiễm nguồn nước và sự thay đổi cấu trúc thảm thực vật rừng. Phân bố ở dải độ cao trung bình và thấp, từ 200 m - 900 m so với mực nước biển. Hoạt động mạnh vào ban đêm hoặc lúc rạng đông/hoàng hôn. Ban ngày, chúng ẩn nấp cực kỳ kín đáo dưới các tảng đá suối, các khe nứt ngập nước hoặc cuộn mình dưới lớp thảm lá mục ẩm ướt ven bờ suối. Là loài ăn tạp. Trong tự nhiên, chúng săn bắt cua suối, côn trùng, giun đất, sên, cá nhỏ và ăn cả các loại quả rừng, nấm, lá cây mềm rụng xuống suối. Chu kỳ sinh sản rất chậm. Con cái chỉ đẻ từ 1 - 3 quả trứng vào mùa hè (khoảng tháng 5 - tháng 7) (Ernst & Babour 1989).

Môi trường sinh sống

Sống cả trên cạn và dưới nước, thường ở ven bờ suối trong rừng.

Tình trạng sinh sống

Loài này bị săn bắt cạn kiệt phục vụ buôn bán, làm dược liệu và nuôi làm cảnh, một số tiểu quần thể có thể đã bị tuyệt chủng; sinh cảnh sống của loài bị chia cắt, suy thoái do tác động của các hoạt động khai thác lâm sản, xâm lấn đất rừng, cháy rừng; loài này cực kỳ hiếm gặp trong tự nhiên; quần thể bị suy giảm ước tính hơn 80% trong vòng hơn 60 năm qua (tương đương 3 thế hệ)

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Geoemydidae