Sâm Cau (Curculigo orchioides)

Sâm Cau có tên khoa học Curculigo orchioides Gaertn., thuộc họ Hypoxidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 10 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Sơn La, Cao Bằng, Lạng Sơn, Phú Thọ, Ninh Bình, Đà Nẵng, Quảng Ngãi và 2 địa phương khác.

Loài đã được kiểm kê tại 18 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây thảo, sống nhiều năm, cao 30-40 cm; thường có từ 2-4 lá, có cuống tạo thành bẹ, cuống dài khoảng 10 cm. Phiến lá thuôn dài, nhọn về 2 đầu, gân song song dọc theo lá; phiến lá dài 20-35 cm, rộng 2-3,5 cm. Thân rễ hình trụ ngắn; có 1-3 rễ củ nạc, đường kính từ 0,6-1,2 cm và nhiều rễ chùm. Cụm hoa gồm 3-5 cái, trong các lá bắc dạng vảy lợp lên nhau; cuống hoa chung ngắn. Hoa màu vàng hoặc hơi hồng, gồm 6 phiến. Nhị 6. Quả nang, thuôn dài 1-1,5 cm, có 1-4 hạt

Đặc tính sinh học

Mùa hoa quả từ tháng 4-8. Nhân giống tự nhiên bằng hạt; hạt nhỏ, phát tán gần; nếu phần trên mặt đất bị cắt, phần Cỏn lại vẫn có khả năng tái sinh. Cây ưa ẩm, ưa sáng hay hơi chịu bóng; thường mọc trên đất ẩm ở ven rừng, nhất là rừng núi đá vôi hoậc trên nương rẫy, ở độ cao tới 1500 m

Môi trường sinh sống

Cây ưa ẩm, ưa sáng hay hơi chịu bóng; thường mọc trên đất ẩm ở ven rừng, nhất là rừng núi đá vôi hoậc trên nương rẫy, ở độ cao tới 1500 m

Tình trạng sinh sống

Mặc dù phân bố ở nhiều điểm, nhưng trữ lượng tự nhiên ít lại bị khai thác thường xuyên (các tỉnh phía Bắc), môi trường sống thường bị tàn phá để mờ rộng canh tác, làm thu hẹp vùng phân bố. Tại các tỉnh Hoà Bình, Sơn La, Cao Bằng, Ngải cau đã trở nên hiếm rõ rệt, có nơi đã bị mất hẳn

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.