Nam hoàng liên (Fibraurea tinctoria)

Nam hoàng liên có tên khoa học Fibraurea tinctoria Lour., thuộc họ Menispermaceae, bộ Ranunculales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 4 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IIA; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IIA; Nhóm IIA.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 2 tỉnh, thành phố: Lai Châu, Lào Cai.

Loài đã được kiểm kê tại 16 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Nam Hoàng Liên là cây thân thảo, sống lâu năm với chiều cao thường khoảng 20–50 cm tùy điều kiện sinh trưởng

Hình thái thực vật:

Thân: Thấp, mềm, thường mọc thẳng hoặc hơi nghiêng, ít phân nhánh

Lá: Mọc ở gốc hoặc cuống dài; lá xẻ sâu thành 3–5 thùy phiến có răng cưa, thuôn nhọn; mặt trên xanh đậm, bóng, mặt dưới nhạt hơn

Hoa: Mùa xuân (tháng 2–4) cây ra hoa nhỏ màu vàng lục thành cụm 3–5 bông, bao gồm 5 lá đài và nhiều nhị

Quả: Nang nhỏ màu vàng khi chín chứa nhiều hạt

Rễ: Rễ chùm phát triển thành củ hình “chân gà” với màu vàng nhạt đến nâu

Đặc điểm rễ vàng và vị đắng rất mạnh giúp nhận biết tương đối dễ so với cây khác

Đặc tính sinh học

Nam Hoàng Liên là cây ưa ẩm, ưa bóng, thích hợp với khí hậu núi cao, mát mẻ

Chu kỳ sinh trưởng: Cây thường xanh quanh năm, sinh trưởng chậm, mạnh nhất vào mùa ấm–ẩm (tháng 4–8)

Sinh sản: Có thể tái sinh bằng hạt và chồi từ thân rễ, nhờ đó tạo thành cụm cây trong tự nhiên

Thời gian ra hoa–kết quả: Hoa thường xuất hiện vào mùa xuân; quả chín và tồn tại đến đầu mùa mưa năm sau

Phù hợp khí hậu: Ưa nhiệt độ thấp đến ôn đới, môi trường đất giàu mùn, thoát nước tốt; phổ biến ở vùng núi cao từ khoảng 1 600–2 400 m ở Hoàng Liên Sơn

Môi trường sinh sống

Nam Hoàng Liên thường mọc hoang dưới tán rừng ẩm mát, đất thoáng, nhiều mùn, hoặc trên vách đá rêu ẩm trong rừng núi cao

Ở Việt Nam, loài này được ghi nhận xuất hiện chủ yếu tại các khu núi cao, nhất là dãy Hoàng Liên Sơn (Lào Cai, Lai Châu) và các vùng núi tương đồng với khí hậu mát quanh năm

Đây là loài đặc trưng cho hệ thực vật vùng núi ôn đới–cận ôn đới, thường cạnh tranh với các loài thân thảo ưa bóng khác trong tầng thực vật thấp.

Tình trạng sinh sống

Hiện nay, Nam Hoàng Liên không phổ biến rộng rãi trong tự nhiên và có xu hướng suy giảm do khai thác làm thuốc và biến đổi môi trường sinh sống.

Khai thác dược liệu: Vì phần rễ chứa nhiều hoạt chất có giá trị y dược (đặc biệt là alkaloid như berberin) nên bị thu hái mạnh từ nguồn tự nhiên

Tốc độ tái tạo chậm: Sinh trưởng và tái sinh tự nhiên khá chậm, do đó khó phục hồi nhanh sau khi bị khai thác

Không phổ biến trong cảnh quan tự nhiên thấp: Chủ yếu phân bố rải rác ở đai cao, dễ bị ảnh hưởng bởi biến đổi khí hậu và thay đổi sử dụng đất.

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Menispermaceae