Tài khoản 153 – Công cụ, dụng cụ theo Thông tư 200/2014/TT-BTC

Nguyên tắc kế toán tài khoản 153

a) Tài khoản này dùng để phản ánh trị giá hiện có và tình hình biến động tăng, giảm các loại công cụ, dụng cụ của doanh nghiệp. Công cụ, dụng cụ là những tư liệu lao động không có đủ các tiêu chuẩn về giá trị và thời gian sử dụng quy định đối với TSCĐ. Vì vậy công cụ, dụng cụ được quản lý và hạch toán như nguyên liệu, vật liệu. Theo quy định hiện hành, những tư liệu lao động sau đây nếu không đủ tiêu chuẩn ghi nhận TSCĐ thì được ghi nhận là công cụ, dụng cụ:

- Các đà giáo, ván khuôn, công cụ, dụng cụ gá lắp chuyên dùng cho sản xuất xây lắp;

- Các loại bao bì bán kèm theo hàng hóa có tính tiền riêng, nhưng trong quá trình bảo quản hàng hóa vận chuyển trên đường và dự trữ trong kho có tính giá trị hao mòn để trừ dần giá trị của bao bì;

- Những dụng cụ, đồ nghề bằng thuỷ tinh, sành, sứ;

- Phương tiện quản lý, đồ dùng văn phòng;

- Quần áo, giày dép chuyên dùng để làm việc,...

b) Kế toán nhập, xuất, tồn kho công cụ, dụng cụ trên tài khoản 153 được thực hiện theo giá gốc. Nguyên tắc xác định giá gốc nhập kho công cụ, dụng cụ được thực hiện như quy định đối với nguyên liệu, vật liệu (xem giải thích ở TK 152).

c) Việc tính giá trị công cụ, dụng cụ tồn kho cũng được thực hiện theo một trong ba phương pháp sau:

- Nhập trước - Xuất trước;

- Thực tế đích danh;

- Bình quân gia quyền.

d) Kế toán chi tiết công cụ, dụng cụ phải thực hiện theo từng kho, từng loại, từng nhóm, từng thứ công cụ, dụng cụ. Công cụ, dụng cụ xuất dùng cho sản xuất, kinh doanh, cho thuê phải được theo dõi về hiện vật và giá trị trên sổ kế toán chi tiết theo nơi sử dụng, theo đối tượng thuê và người chịu trách nhiệm vật chất. Đối với công cụ, dụng cụ có giá trị lớn, quý hiếm phải có thể thức bảo quản đặc biệt.

đ) Đối với các công cụ, dụng cụ có giá trị nhỏ khi xuất dùng cho sản xuất, kinh doanh phải ghi nhận toàn bộ một lần vào chi phí sản xuất, kinh doanh.

e) Trường hợp công cụ, dụng cụ, bao bì luân chuyển, đồ dùng cho thuê xuất dùng hoặc cho thuê liên quan đến hoạt động sản xuất, kinh doanh trong nhiều kỳ kế toán thì được ghi nhận vào tài khoản 242 “Chi phí trả trước” và phân bổ dần vào chi phí sản xuất, kinh doanh.

g) Công cụ, dụng cụ liên quan đến các giao dịch bằng ngoại tệ được thực hiện theo quy định tại Điều 69 – hướng dẫn phương pháp kế toán chênh lệch tỷ giá hối đoái.

Trích Điều 26 Thông tư 200/2014/TT-BTC.

Kết cấu và nội dung phản ánh

Kết cấu của tài khoản 153 gồm 4 nhóm nghiệp vụ ghi Bên Nợ và 5 nhóm nghiệp vụ ghi Bên Có. Cuối kỳ tài khoản có số dư bên Nợ, phản ánh trị giá thực tế của công cụ, dụng cụ tồn kho.

Số dư bên Nợ: Trị giá thực tế của công cụ, dụng cụ tồn kho.

Sơ đồ chữ T tài khoản 153

Sơ đồ dưới đây dựng tự động từ 16 bút toán mà Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn cho tài khoản 153, nên mỗi dòng đều truy ngược được về một bút toán cụ thể ở mục phương pháp hạch toán.

Bên trái là các tài khoản ghi Có khi tài khoản 153 ghi Nợ; bên phải là các tài khoản ghi Nợ khi tài khoản 153 ghi Có.

Tài khoản cấp 2 của tài khoản 153

Phương pháp hạch toán tài khoản 153

Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn 16 bút toán cho tài khoản 153 tại Điều 26. Dưới đây là toàn bộ, giữ nguyên thứ tự và ghi chú trong ngoặc của văn bản.

1. a) Mua công cụ, dụng cụ nhập kho, nếu thuế GTGT đầu vào được khấu trừ thì giá trị của công cụ, dụng cụ được phản ánh theo giá mua chưa có thuế GTGT, căn cứ vào hóa đơn, phiếu nhập kho và các chứng từ có liên quan, ghi:
   Nợ TK 153 - Công cụ, dụng cụ (giá chưa có thuế GTGT )

   Nợ TK 133 - Thuế GTGT được khấu trừ (số thuế GTGT đầu vào) (1331)

   Có TK 111 (tổng giá thanh toán)

   Có TK 112 (tổng giá thanh toán)

   Có TK 141 (tổng giá thanh toán)

   Có TK 331 (tổng giá thanh toán)
2. b) Trường hợp khoản chiết khấu thương mại hoặc giảm giá hàng bán nhận được sau khi mua công cụ, dụng cụ (kể cả các khoản tiền phạt vi phạm hợp đồng kinh tế về bản chất làm giảm giá trị bên mua phải thanh toán) thì kế toán phải căn cứ vào tình hình biến động của công cụ, dụng cụ để phân bổ số chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán được hưởng dựa trên số công cụ, dụng cụ còn tồn kho hoặc số đã xuất dùng cho hoạt động sản xuất kinh doanh:
   Nợ TK 111

   Nợ TK 112

   Nợ TK 331

   Có TK 153 - Công cụ, dụng cụ (nếu công cụ, dụng cụ còn tồn kho)

   Có TK 154 - Chi phí SXKD dở dang (nếu công cụ, dụng cụ đã xuất
3. dùng cho sản xuất kinh doanh) Có các TK 641, 642 (nếu công cụ, dụng cụ đã xuất dùng cho hoạt động bán hàng, quản lý doanh nghiệp)
   Có TK 242 - Chi phí trả trước (nếu được phân bổ dần)

   Có TK 632 - Giá vốn hàng bán (nếu sản phẩm do công cụ, dụng cụ đó cấu thành đã được xác định là tiêu thụ trong kỳ)

   Có TK 133 - Thuế GTGT được khấu trừ (1331) (nếu có)
4. c) Trả lại công cụ, dụng cụ đã mua cho người bán, ghi:
   Nợ TK 331 - Phải trả cho người bán

   Có TK 153 - Công cụ, dụng cụ (giá trị công cụ, dụng cụ trả lại)

   Có TK 133 - Thuế GTGT được khấu trừ (nếu có) (thuế GTGT đầu vào của công cụ, dụng cụ trả lại cho người bán)
5. d) Phản ánh chiết khấu thanh toán được hưởng (nếu có), ghi:
   Nợ TK 331 - Phải trả cho người bán

   Có TK 515 - Doanh thu hoạt động tài chính
6. Nếu giá trị công cụ, dụng cụ, bao bì luân chuyển, đồ dùng cho thuê liên quan đến một kỳ kế toán được tính vào chi phí sản xuất, kinh doanh một lần, ghi:
   Nợ TK 623

   Nợ TK 627

   Nợ TK 641

   Nợ TK 642

   Có TK 153 - Công cụ, dụng cụ (1531, 1532)
7. + Khi xuất công cụ, dụng cụ, bao bì luân chuyển, đồ dùng cho thuê, ghi:
   Nợ TK 242 - Chi phí trả trước

   Có TK 153 - Công cụ, dụng cụ
8. + Khi phân bổ vào chi phí sản xuất, kinh doanh cho từng kỳ kế toán, ghi:
   Nợ TK 623

   Nợ TK 627

   Nợ TK 641

   Nợ TK 642

   Có TK 242 - Chi phí trả trước
9. Ghi nhận doanh thu về cho thuê công cụ, dụng cụ, ghi:
   Nợ TK 111

   Nợ TK 112

   Nợ TK 131

   Có TK 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (5113)

   Có TK 3331 - Thuế GTGT phải nộp (33311)
10. Nhận lại công cụ, dụng cụ cho thuê, ghi:
    Nợ TK 153 - Công cụ, dụng cụ (1533)

    Có TK 242 - Chi phí trả trước (giá trị còn lại chưa tính vào chi phí)
11. Khi nhập khẩu công cụ, dụng cụ, ghi:
    Nợ TK 153 - Công cụ, dụng cụ

    Có TK 331 - Phải trả cho người bán

    Có TK 3331 - Thuế GTGT phải nộp (33312) (nếu thuế GTGT đầu vào của hàng nhập khẩu không được khấu trừ)

    Có TK 3332 - Thuế tiêu thụ đặc biệt (nếu có)

    Có TK 3333 - Thuế xuất, nhập khẩu (chi tiết thuế nhập khẩu)

    Có TK 33381 - Thuế bảo vệ môi trường
12. Nếu thuế GTGT đầu vào của hàng nhập khẩu được khấu trừ, ghi:
    Nợ TK 133 - Thuế GTGT được khấu trừ

    Có TK 3331 - Thuế GTGT phải nộp (33312)
13. Khi thanh lý, nhượng bán công cụ, dụng cụ kế toán phản ánh giá vốn ghi:
    Nợ TK 632 - Giá vốn hàng bán

    Có TK 153 - Công cụ, dụng cụ
14. Kế toán phản ánh doanh thu bán công cụ, dụng cụ ghi:
    Nợ TK 111

    Nợ TK 112

    Nợ TK 131

    Có TK 511 - Doanh thu bán hàng và cung cấp dịch vụ (5118)

    Có TK 333 - Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước
15. a) Đầu kỳ kế toán, kết chuyển trị giá thực tế của công cụ, dụng cụ tồn kho đầu kỳ, ghi:
    Nợ TK 611 - Mua hàng

    Có TK 153 - Công cụ, dụng cụ
16. b) Cuối kỳ kế toán, căn cứ vào kết quả kiểm kê xác định trị giá công cụ, dụng cụ tồn kho cuối kỳ, ghi:
    Nợ TK 153 - Công cụ, dụng cụ

    Có TK 611 - Mua hàng

Tài khoản đối ứng với tài khoản 153

Trong 16 bút toán hướng dẫn cho tài khoản 153, khi ghi Nợ tài khoản 153 thì ghi Có 7 tài khoản khác nhau, gặp nhiều nhất là tài khoản 331 – Phải trả cho người bán và khi ghi Có tài khoản 153 thì ghi Nợ 10 tài khoản, thường gặp nhất là tài khoản 331 – Phải trả cho người bán.

Bảng này tính từ chính các bút toán trong văn bản, không phải bảng đối ứng có sẵn — thông tư không ban hành bảng nào như vậy.

Nghiệp vụ có sử dụng tài khoản 153

Bút toán của tài khoản 153 được gom theo nghiệp vụ ở các trang định khoản dưới đây, mỗi trang tập hợp bút toán của cùng một nghiệp vụ từ nhiều tài khoản khác nhau.

Điểm cần lưu ý khi áp dụng

Khi chuyển sang Thông tư 99/2025

Tài khoản 153 - Công cụ, dụng cụ giữ nguyên số hiệu và tên khi chuyển từ Thông tư 200/2014 sang Thông tư 99/2025. Thông tư 99/2025 bỏ toàn bộ 4 tài khoản cấp 2 của tài khoản này.

Số bút toán hướng dẫn

Thông tư 99/2025 hướng dẫn 13 bút toán cho tài khoản 153, ít hơn Thông tư 200/2014 (16 bút toán).

Doanh nghiệp nhỏ và vừa

Chế độ kế toán doanh nghiệp nhỏ và vừa (Thông tư 133/2016/TT-BTC) cũng có tài khoản 153 với tên “Công cụ, dụng cụ”. Thông tư 133 chỉ quy định nguyên tắc và kết cấu tài khoản, không hướng dẫn bút toán; theo khoản 1 Điều 3 Thông tư 133, doanh nghiệp nhỏ và vừa được lựa chọn áp dụng chế độ kế toán doanh nghiệp và các văn bản thay thế. Khi chọn hướng đó, bút toán áp dụng là hướng dẫn của Thông tư 99/2025.

Đối chiếu tài khoản 153 giữa ba chế độ kế toán

Thông tư 133/2016/TT-BTC không có mục hướng dẫn phương pháp hạch toán, nên cột bút toán của chế độ này luôn bằng 0 — đó là đặc điểm của văn bản, không phải thiếu dữ liệu.

Câu hỏi thường gặp về tài khoản 153

Tài khoản liên quan

Căn cứ pháp lý

• Điều 26 Thông tư 200/2014/TT-BTC hướng dẫn Chế độ kế toán doanh nghiệp — ban hành ngày 22/12/2014, áp dụng cho doanh nghiệp thuộc mọi lĩnh vực (đã hết hiệu lực).
• Khoản 1 Điều 31 Thông tư 99/2025/TT-BTC — quy định hiệu lực và phạm vi thay thế chế độ kế toán doanh nghiệp cũ.
• Bảng đối chiếu toàn bộ hệ thống tài khoản Thông tư 200/2014 sang Thông tư 99/2025 trên Dữ Liệu Pháp Luật.