Phá Lửa (Tacca subflabellata)

Phá Lửa có tên khoa học Tacca subflabellata P P Ling & C T Ting, thuộc họ Dioscoreaceae, bộ Dioscoreales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 9 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Tuyên Quang, Thái Nguyên, Bắc Ninh, Phú Thọ, Nghệ An, Hà Tĩnh, Huế và 1 địa phương khác.

Loài đã được kiểm kê tại 12 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây thảo, sống nhiêu năm, cao 60-80 cm. Thân rễ hình trụ, hơi cong, dài 8-15 cm, đường kính 2,5-3,5 cm. Lá đơn, có cuống, gồm 3-7 cái. Mọc ở đầu thân rễ; gốc cuống lá dạng bẹ, dài 10-25 cm; phiến lá thuôn, nhọn về 2 đầu, gốc hơi lệch, mỏng, 25-65x8-15 cm. Cụm hoa tán, 1-2 cái, cuống cụm hoa dài hơn cuống lá, mỗi cụm gồm 4-6 hoa được bao bởi 4 lá bắc lớn tạo thành bao hoa; 2 lá bắc ngoài hình mác hay trứng nhọn đầu; 2 lá bắc trong lớn, hình thận hay hình quạt lệch, cỡ 5-8x3-5 cm, màu nâu tím nhạt, mỏng. Các lá bắc con dạng sợi, dài 15-35 cm. Hoa có 3 đài nhỏ, 3 cánh hoa. Nhị 6; đầu nhụy có 3 núm nhụy; bầu dưới, 3 ô. Quả thịt, hình thoi cụt, có 6 gờ chạy dọc. Hạt nhiều, hình thận, màu nâu.

Đặc tính sinh học

Loài tương đối hiếm về giá trị nguồn gen. Mùa hoa tháng 7-8, quả tháng 8-10. Nhân giống tự nhiên bằng hạt. Thân rễ nếu bị cắt, phần còn lại vẫn có khả năng tái sinh. Cây đặc biệt ưa ẩm và ưa bóng, thường mọc rải rác dọc theo hành lang ven khe suối, dưới tán rừng kín thường xanh ẩm, ở độ cao từ 300-700 m.

Môi trường sinh sống

Cây đặc biệt ưa ẩm và ưa bóng, thường mọc rải rác dọc theo hành lang ven khe suối, dưới tán rừng kín thường xanh ẩm, ở độ cao từ 300-700 m.

Tình trạng sinh sống

Đã từng bị khai thác thu mua cùng với loài râu hùm (T. chantrieri Andr.). Nạn phá rừng trực tiếp làm thu hẹp nơi sống (Bắc Giang, Thái Nguyên); hoặc đã bị mất hẳn do xây dựng hồ chứa nước ở Đà Bắc (Thủy điện Hoà Bĩnh).

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Dioscoreaceae