Du sam núi đất (Keteleeria evelyniana)

Du sam núi đất có tên khoa học Keteleeria evelyniana Mast., thuộc họ Pinaceae, bộ Pinales, lớp Pinopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; VU - Sẽ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 7 tỉnh, thành phố: Lâm Đồng, Lai Châu, Sơn La, Phú Thọ, Hà Tĩnh, Huế, Quảng Ngãi.

Loài đã được kiểm kê tại 10 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

- Cây gỗ lớn, vỏ baong vảy hình chữ nhật. Lá hình dải, thẳng, mọc xoắn, xếp hai hàng, tập trung đầu cành. Cây đơn tính cùng gốc, nón đực 1 – 4, hình trụ ngắn ở nách lá; nón cái đơn độc ở đầu cành, khi trưởng thành hình trụ, vảy hình trứng thuôn chứa 2 hạt, hạt có cánh.

- Cây gỗ, cao đến 35 m, đường kính ngang ngực đến 0,6-0,8 m hay hơn. Vỏ thân màu nâu đỏ hay nâu nhạt. Tán hình nón hẹp, cành non có lông, khi già nhẵn, chồi hình trứng có lông hay nhẵn. Lá mọc xoắn ốc, nhưng do gốc vặn nên xếp ít nhiều thành hai dãy, chụm lại ở đầu cành, hình dải thẳng, dài 3-6 cm. rộng 0,2-0,4 cm (ờ cành non kích thước lá lớn hơn), tròn hay có mũi nhọn ở đỉnh. Nón cái mọc đơn độc ở đầu cành, dựng đứng, khi trưởng thành hình trụ, dài 12 đến 20 cm. đường kính 3-6 cm. Vẩy hình trứng thuôn, mỏng, mặt trong có nhiều khiá dọc rõ rệt. Lá vẩy ngắn, hình thìa, có mũi nhọn ở đỉnh, hơi lộ ở mặt lưng của vẩy. Hại 2 ở mỗi vẩy, hình thuôn-tam giác, dài 9-14 mm, rộng 7 mm, mặt trong có vài túi nhựa, mang một cánh ở đầu, dài 2-2,2 cm, rộng 1.2-1,5 cm, gốc rộng và thót dần vế đỉnh, khi chín hơi thò ra khỏi vẩy.

Đặc tính sinh học

- Thụ phấn vào khoảng tháng 02 đến tháng 3; Nón cái trưởng thành từ tháng 11 đến tháng 12 cùng năm.

- Nón xuât hiện tháng 5-6, hạt chín tháng 10-2 (năm sau). Tái sinh từ hạt bình thường. Mọc ở phần sườn núi gần đỉnh, ở độ cao 500-1600 m, rất rải rác trong rừng rậm nhiệt đới thường xanh cây lá rộng hoặc rừng hỗn giao cây lá rộng và lá kim.

Môi trường sinh sống

- Mọc hỗn giao với cây lá rộng hoặc lá kim, độ cao 1000 - 1500 m.

- Mọc ở phần sườn núi gần đỉnh, ở độ cao 500-1600 m, rất rải rác trong rừng rậm nhiệt đới thường xanh cây lá rộng hoặc rừng hỗn giao cây lá rộng và lá kim.

Tình trạng sinh sống

- Ghi nhận 3500 cá thể tại kiểu rừng thưa cây lá kim và hỗn giao cây lá rộng lá kim. Phân bố và mức độ quần thể để xếp hạng nguy cấp (EN) theo thang đánh giá của IUCN.

- Loài phản bố rộng nhưng mọc khá rải rác, khả năng bị đe dọa khá lớn do tự khai thác lấy gỗ và môi trường sống bị phá hủy.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Pinaceae