Thông pà cò (Pinus fenzeliana)

Pinus fenzeliana Hand.-Mazz.

Tên địa phương: Thông quảng đông

Mã định danh quốc gia: 4J26V.HSL

Nhóm hồ sơ: Loài nguy cấp, quý, hiếm

Danh mục	Tình trạng của loài
Sách Đỏ Việt Nam 2007	VU - Sẽ nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần.
Danh lục Đỏ IUCN (2022)	NT - Sắp bị đe dọa — Chưa đạt ngưỡng bị đe dọa nhưng gần đạt, hoặc có thể đạt trong tương lai gần.

›

›

›

›

›

Thông pà cò có tên khoa học Pinus fenzeliana Hand.-Mazz., thuộc họ Pinaceae, bộ Pinales, lớp Pinopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; NT - Sắp bị đe dọa theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 6 tỉnh, thành phố: Sơn La, Tuyên Quang, Cao Bằng, Phú Thọ, Thanh Hóa, Đắk Lắk.

Loài đã được kiểm kê tại 7 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Nguồn đánh giá	Hạng	Ý nghĩa
Sách Đỏ Việt Nam 2007	VU - Sẽ nguy cấp Vulnerable	Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần.
Danh lục Đỏ IUCN (2022)	NT - Sắp bị đe dọa Near Threatened	Chưa đạt ngưỡng bị đe dọa nhưng gần đạt, hoặc có thể đạt trong tương lai gần.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Đặc điểm nhận dạng: Cây gỗ nhỡ, có tán hình dù rộng, thường xanh, cao từ 20 tới 25 m, đường kính thân từ 0,8 tới 1m. Thân thẳng, không có bạnh gốc, cành nằm ngang. Vỏ thân mầu xám, thơm. Chồi đông mầu nâu đen, nhựa mầu trằng đục. Lá hình kim thường 5 lá trong 1 bộ trên cành, dài đến 7 cm, dải lỗ khí mầu trắng rất rõ ở mặt dưới (mặt xa trục –abaxial). Nón cái đơn độc, cuống dài 0.7-2 cm, mầu nâu đỏ khi trưởng thành, hình trụ thuôn hoặc trụ - trứng, có nhựa, dài 6-9(-l7), rộng 4-7 cm. Vẩy hạt hình trứng ngược, dài khoảng 3-3,5 cm, rộng khoảng 2- 2,3 cm, rốn vẩy hình thoi, đầu mỏng, thẳng hoặc hơi uốn cong. Hạt hình bầu dục hoặc trứng ngược, dài khoảng 2,8-3 cm (kể cả cánh).

Đặc tính sinh học

Loài thuộc yếu tố Đông Á. Nón xuất hiện tháng 4-5, hạt chín vào tháng 10 cùa năm sau nữa. Tái sinh từ hạt bình thường. Cây trung sinh và ưa sáng, mọc rải rác trong nhiều quần xã rừng hoặc thuần loại, trên đường đỉnh và đỉnh núi đá vôi, ở độ cao 900-1400 m.

Môi trường sinh sống

Cây trung sinh và ưa sáng, mọc rải rác trong nhiều quần xã rừng hoặc thuần loại, trên đường đỉnh và đỉnh núi đá vôi, ở độ cao 900-1400 m.

Tình trạng sinh sống

Loài phân bố hẹp, thường bị đe dọa do dân địa phương khai thác lấy gỗ và môi trường sống bị xâm hại.

Mối đe dọa và giá trị

Mối đe dọa được ghi nhận	Sự suy giảm quần thể · Mất môi trường sống · Săn bắt, khai thác quá mức
Giá trị của loài	Giá trị khoa học · Giá trị kinh tế

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Tỉnh, thành phố có ghi nhận phân bố
Sơn La
Tuyên Quang
Cao Bằng
Phú Thọ
Thanh Hóa
Đắk Lắk

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Khu bảo tồn / di sản thiên nhiên	Phân loại	Địa bàn
Khu dự trữ thiên nhiên Pù Luông	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Thanh Hóa
Vườn quốc gia Chư Yang Sin	Di sản thiên nhiên cấp quốc gia	Đắk Lắk
Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Phú Thọ
Khu dự trữ thiên nhiên Xuân Nha	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Sơn La
Vườn quốc gia Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn	Di sản thiên nhiên cấp quốc gia	Tuyên Quang
Khu dự trữ thiên nhiên Mường La	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Sơn La
Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Tuyên Quang

Loài khác trong họ Pinaceae

Tên gọi	Tên khoa học	Sách Đỏ VN	IUCN	NĐ 84/2021
Du sam đá vôi	Keteleeria davidiana	EN - Nguy cấp	LC - Ít quan tâm	Nhóm IA
Vân sam phan xi păng	Abies delavayi	VU - Sẽ nguy cấp	CR - Cực kỳ nguy cấp	Nhóm IA
Thiết sam giả lá ngắn	Pseudotsuga sinensis	VU - Sẽ nguy cấp	VU - Sẽ nguy cấp	Nhóm IIA
Du sam núi đất	Keteleeria evelyniana	VU - Sẽ nguy cấp	VU - Sẽ nguy cấp	—
Thiết sam đông bắc	Tsuga chinensis	VU - Sẽ nguy cấp	LC - Ít quan tâm	—
Thông đà lạt	Pinus dalatensis	—	NT - Sắp bị đe dọa	Nhóm IIA
Thông lá dẹt	Pinus krempfii	—	VU - Sẽ nguy cấp	Nhóm IIA
Thông xuân nha	Pinus cernua	—	CR - Cực kỳ nguy cấp	Nhóm IIA
Thông hai lá quả nhỏ	Pinus hwangshanensis	—	—	Nhóm IIA

Câu hỏi thường gặp

Thông pà cò là loài gì?

Thông pà cò có tên khoa học Pinus fenzeliana Hand.-Mazz., thuộc họ Pinaceae, bộ Pinales, lớp Pinopsida, giới Plantae. Đặc điểm nhận dạng: Cây gỗ nhỡ, có tán hình dù rộng, thường xanh, cao từ 20 tới 25 m, đường kính thân từ 0,8 tới 1m. Thân thẳng, không có bạnh gốc, cành nằm ngang. Vỏ thân mầu xám, thơm. Chồi đông mầu nâu đen, nhựa mầu trằng đục. Lá hình kim thường 5 lá trong 1 bộ trên cành, dài đến 7 cm, dải lỗ khí mầu trắng rất rõ ở mặt dưới (mặt xa trục –abaxial). Nón cái đơn độc, cuống dài 0.7-2 cm, mầu nâu đỏ... Loài được ghi nhận phân bố tại Sơn La, Tuyên Quang, Cao Bằng, Phú Thọ, Thanh Hóa, Đắk Lắk.

Thông pà cò được xếp hạng bảo tồn thế nào?

Sách Đỏ Việt Nam 2007 xếp loài ở hạng VU - Sẽ nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần. Danh lục Đỏ IUCN (2022) xếp loài ở hạng NT - Sắp bị đe dọa — Chưa đạt ngưỡng bị đe dọa nhưng gần đạt, hoặc có thể đạt trong tương lai gần. Hạng bảo tồn phản ánh mức độ nguy cơ tuyệt chủng theo đánh giá khoa học, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không.

Thông pà cò phân bố ở khu bảo tồn nào?

Dữ liệu kiểm kê ghi nhận loài tại 7 khu: Khu dự trữ thiên nhiên Pù Luông, Vườn quốc gia Chư Yang Sin, Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, Khu dự trữ thiên nhiên Xuân Nha, Vườn quốc gia Du Già - Cao nguyên đá Đồng Văn, Khu dự trữ thiên nhiên Mường La, Khu bảo tồn thiên nhiên Bát Đại Sơn.

Vì sao thông pà cò bị đe dọa?

Cơ sở dữ liệu ghi nhận các mối đe dọa chính với loài gồm: Sự suy giảm quần thể; Mất môi trường sống; Săn bắt, khai thác quá mức. Về tình trạng sinh sống: Loài phân bố hẹp, thường bị đe dọa do dân địa phương khai thác lấy gỗ và môi trường sống bị xâm hại.

Căn cứ pháp lý

Luật Đa dạng sinh học 2008
Nghị định 06/2019/NĐ-CP
Nghị định 84/2021/NĐ-CP
Nghị định 160/2013/NĐ-CP
Nghị định 26/2019/NĐ-CP

Cập nhật từ nguồn: 31/10/2025. Trang này tổng hợp lại dữ liệu công bố công khai và đối chiếu với văn bản pháp luật hiện hành; khi cần căn cứ chính thức, tra cứu trực tiếp văn bản gốc.