Dẻ quả tròn (Lithocarpus sphaerocarpus)
Lithocarpus sphaerocarpus (Hickel & A.Camus) A.Camus
| Danh mục | Tình trạng của loài |
|---|---|
| Sách Đỏ Việt Nam 2007 | VU - Sẽ nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần. |
Dẻ quả tròn có tên khoa học Lithocarpus sphaerocarpus (Hickel & A.Camus) A.Camus, thuộc họ Fagaceae, bộ Fagales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.
Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.
Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 6 tỉnh, thành phố: Lai Châu, Tuyên Quang, Phú Thọ, Bắc Ninh, Quảng Ninh, Khánh Hòa.
Loài đã được kiểm kê tại 8 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.
Hạng bảo tồn
Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.
| Nguồn đánh giá | Hạng | Ý nghĩa |
|---|---|---|
| Sách Đỏ Việt Nam 2007 | VU - Sẽ nguy cấp Vulnerable | Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần. |
Đặc điểm và sinh thái
Đặc điểm nhận dạng
Cây gỗ lớn, cao 25-30 m, đường kính 60-90 cm. Cành non có lông trắng bạc. Lá khá dày, hình thuôn đến hình bầu dục, cỡ 9-13x3-5 cm, nhẵn ở cả 2 mặt, chóp lá thành mũi nhọn, gốc lá hình nêm; mép nguyên hoặc ở phần chóp lá có răng cưa thưa hay gợn sóng; gân bên 9-10 đôi, cong ở gần mép; cuống lá dài 1-2 cm. Cụm hoa đơn tính. Gié đực dài 10-15 cm, phân nhánh; hoa đực đơn độc hoặc thành bó. Gié cải dài 10 cm; Hoa cái mọc đơn độc hoặc chụm thành bó 3(4) hoa, nhung chỉ 1 phát triển thành quả. Đấu không cuống, gần hình cầu, cao 1,6 cm, đường kính 2 cm, mặt ngoài có nhiều vảy nhỏ hình gai ngắn xốp rất thưa; đấu bao gần kín quả. Hạch (hạt) gần hình cầu, cao 11 mm, đường kính 15 mm.
Đặc tính sinh học
Cây gỗ lớn, mùa hoa quả tháng 1-2. Cây ưa sáng, thuờng mọc trên đất sét và dễ thoát nước. Gặp rải rác trong rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh, ở độ cao 600-1400 m.
Môi trường sinh sống
Rừng nguyên sinh, rừng thứ sinh, ở độ cao 600-1400 m. Ưa sáng, mọc trên đất sét và dễ thoát nước.
Tình trạng sinh sống
Nơi cư trú ở nhiều điểm như Tuyên Quang, Bắc Giang, Bắc Ninh, Quảng Ninh bị xâm hại do rừng bị chặt phá nặng nề. Cây cho gỗ cứng và thơm, bị khai thác nhiều.
Mối đe dọa và giá trị
| Mối đe dọa được ghi nhận | Sự suy giảm quần thể · Mất môi trường sống · Săn bắt, khai thác quá mức |
| Giá trị của loài | Giá trị kinh tế |
Phân bố tại Việt Nam
Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.
| Tỉnh, thành phố có ghi nhận phân bố |
|---|
| Lai Châu |
| Tuyên Quang |
| Phú Thọ |
| Bắc Ninh |
| Quảng Ninh |
| Khánh Hòa |
Khu bảo tồn ghi nhận loài
Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.
| Khu bảo tồn / di sản thiên nhiên | Phân loại | Địa bàn |
|---|---|---|
| Khu bảo tồn thiên nhiên Bà Nà - Núi Chúa | Di sản thiên nhiên cấp tỉnh | Đà Nẵng |
| Vườn quốc gia Xuân Sơn | Di sản thiên nhiên cấp quốc gia | Phú Thọ |
| Vườn quốc gia Tà Đùng | Di sản thiên nhiên cấp quốc gia | Lâm Đồng |
| Vườn quốc gia Phia Oắc - Phia Đén | Di sản thiên nhiên cấp quốc gia | Cao Bằng |
| Vườn quốc gia Cát Bà | Di sản thiên nhiên cấp quốc gia đặc biệt | Hải Phòng |
| Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà | Di sản thiên nhiên cấp tỉnh | Khánh Hòa |
| Vườn quốc gia Tam Đảo | Di sản thiên nhiên cấp quốc gia | Thái Nguyên, Phú Thọ, Tuyên Quang |
| Khu bảo tồn thiên nhiên Đồng Sơn - Kỳ Thượng | Di sản thiên nhiên cấp tỉnh | Quảng Ninh |
Loài khác trong họ Fagaceae
| Tên gọi | Tên khoa học | Sách Đỏ VN | IUCN | NĐ 84/2021 |
|---|---|---|---|---|
| Sồi ba cạnh | Trigonobalanus verticillata | EN - Nguy cấp | NT - Sắp bị đe dọa | — |
| Dẻ Lỗ | Lithocarpus fenestratus | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Dẻ Quả Vát | Lithocarpus truncatus | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Sồi guồi | Quercus langbianensis | VU - Sẽ nguy cấp | NT - Sắp bị đe dọa | — |
| Cà ổi lá đa | Castanopsis tessellata | VU - Sẽ nguy cấp | VU - Sẽ nguy cấp | — |
| Dẻ Bán Cầu | Lithocarpus corneus | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Dẻ hạnh nhân | Lithocarpus amygdalifolius | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Dẻ đấu đứng | Lithocarpus elegans | EN - Nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Dẻ quả núm | Lithocarpus litseifolius | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Sồi đầu to | Quercus macrocalyx | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Sồi Sim | Quercus glauca | VU - Sẽ nguy cấp | LC - Ít quan tâm | — |
| Dẻ phảng | Castanopsis cerebrina | EN - Nguy cấp | NT - Sắp bị đe dọa | — |
Câu hỏi thường gặp
Dẻ quả tròn là loài gì?
Dẻ quả tròn được xếp hạng bảo tồn thế nào?
Dẻ quả tròn phân bố ở khu bảo tồn nào?
Vì sao dẻ quả tròn bị đe dọa?
Căn cứ pháp lý
- Luật Đa dạng sinh học 2008
- Nghị định 06/2019/NĐ-CP
- Nghị định 84/2021/NĐ-CP
- Nghị định 160/2013/NĐ-CP
- Nghị định 26/2019/NĐ-CP