Sa mộc dầu (Cunninghamia konishii)

Sa mộc dầu có tên khoa học Cunninghamia konishii Hayata, thuộc họ Cupressaceae, bộ Pinales, lớp Pinopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 4 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; EN - Nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 3 tỉnh, thành phố: Tuyên Quang, Thanh Hóa, Nghệ An.

Loài đã được kiểm kê tại 8 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

- Cây gỗ lớn, thường xanh, có thể cao đến trên 40 m, đường kính thân đến hơn 3,5 m, tán lá hình trứng hẹp, hình chóp. Lá mọc xoắn ốc rất xít nhau, phiến lá hình dải, dài 1-2 cm, rộng 0,2-0,25 cm, mép hơi răng cưa, mặt dưới có hai dải lỗ khí màu trắng. Cây cùng gốc. Nón hạt phấn mọc thành cụm ở nách lá gần đầu cành. Nón hạt đơn độc hoặc cụm 2-3, khi trư¬ởng thành dài 2,5-3 cm, rộng 2,0-2,5 cm. Vẩy nón cái hình tam giác rộng, có mũi nhọn ở đầu, có răng cưa ở hai mép và hai tai tròn ở giữa, mang 3 hạt, có cánh bên khá rộng, dài cỡ 5 mm, rộng cỡ 4 mm.

- Đặc điểm nhận dạng: Cây gỗ to, thường xanh, có thể cao đến 35-40 m hay hơn nữa với đường kính thân đến hơn 1,5 m, tán lá hình tháp. Lá mọc xoắn ốc rất sít nhau, gốc vặn, do đó ít nhiều xếp thành 2 dãy, hình dải, dài 1,1-1,9 cm, rộng 0,20-0,25 cm, thót ngắn thành mũi tù và không cứng, mép hơi răng cưa, mặt dưới có hai dải lỗ khí. Cây cùng gốc. Nón đực mọc thành cụm ở nách lá gần đầu cành. Nón cáí đơn độc hoặc cụm 2-3, khi trường thành dài 2,4- 2,8 cm, rộng 2,0-2,6 cm. Vẩy nón cái hình tam giác rộng, có mũi nhọn ở đầu, có răng cưa ở hai mép và hai tai tròn ở giữa, mang 3 hạt trong mỗi vẩy. Hạt có cánh bên khá rộng, dài 5 mm, rộng 4 mm.

Đặc tính sinh học

Nguồn gen quý và độc đáo của Việt Nam. Loài thuộc yếu tố Đông Á. Nón xuất hiện tháng 9, hạt trưởng thành vào tháng 3-5 năm sau. Cây tái sinh bằng hạt bình thường với nhiều cây có tuổi rất khác nhau, kể từ cây mạ trở lên. Mọc cùng với Pơ mu (Fokienia hodginsii (Dunn) A. Henry & Thomas) tạo thành tầng nhô trong rừng trên sườn đông, trong khi tầng ưu thế sinh thái gồm các loài cây lá rộng thường xanh chủ yếu thuộc họ Dẻ (Fagaceae), ở độ cao 1200-1600 m.

Môi trường sinh sống

Mọc cùng với Pơ mu (Fokienia hodginsii (Dunn) A. Henry & Thomas) tạo thành tầng nhô trong rừng trên sườn đông, trong khi tầng ưu thế sinh thái gồm các loài cây lá rộng thường xanh chủ yếu thuộc họ Dẻ (Fagaceae), ở độ cao 1200-1600 m.

Tình trạng sinh sống

- Điều kiện sống/tình trạng nơi sống trong tự nhiên thường xuyên hoặc theo mùa của loài được đề nghị: Đang bị suy giảm vì tái sinh kém.

- Loài này đã được dân dịa phương khai thác từ lâu, hiện tại chỉ còn sót lại tại những nơi hiểm trở xa dân cư. Tuy nằm trong Vườn quốc gia Pù Mát nhưng nếu không bảo vệ tốt sẽ dẫn tói việc giảm số lượng và tình trạng bị tuyệt chủng tăng lên.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Cupressaceae