Thông nước (Glyptostrobus pensilis)

Thông nước có tên khoa học Glyptostrobus pensilis (Staunton ex. D.Don) K.Koch, thuộc họ Cupressaceae, bộ Pinales, lớp Pinopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 4 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp CR - Rất nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; CR - Rất nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; CR - Cực kỳ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 1 tỉnh, thành phố: Đắk Lắk.

Loài đã được kiểm kê tại 1 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

- Cây gỗ thường xanh, cao tới trên 25 m, đường kính thân tới 1,3 m, gốc có rễ bạnh hẹp. Vỏ dày, màu nâu xám, nứt dọc. Rễ thở nhọn, mọc dựng đứng, cao 5-30 cm. Lá ở cành dinh dưỡng và non có hình dùi, dài 0,5-1,3 cm; lá ở cành sinh sản có hình vẩy, dài 0,4-0,5 cm. Nón đơn tính cùng gốc, mọc riêng rẽ ở đầu cành. Nón hạt hình quả lê ngược, dài tới 1,8 cm, rộng 1,2 cm, có 7-9 mũi nhọn hình tam giác, hơi uốn cong ra phía ngoài. Vẩy hoá gỗ và dính với nhau ở gốc. Mỗi vẩy mang hai hạt; hạt hình trứng hay thuôn, dài 1-1,3 cm, rộng cỡ 3 mm, có cánh hẹp hướng xuống dưới.

- Cây gỗ rụng lá, cao tới 15-25 m hay hơn, đường kính thân 60-80 cm, tán lá hình tháp hẹp. vỏ dày, hơi xốp, màu nâu xám, nứt dọc. Rễ thở nhọn phát sinh từ rế bên, mọc dựng đứng, cao 5-30 cm, mọc lan xa cách gốc từ 5 tới 7 m. Lá có hai dạng: ở cành dinh dưỡng và non có hình dùi, dài 0,6-1,3 cm, rụng vào mùa khô; ở cành sinh sản có hình vẩy, dài 0,4 cm, không rụng. Nón đơn tính, cùng gốc, mọc riêng rẽ ở đầu cành. Nón cái hình quả lê, mỗi vẩy mang 2 noãn. Sau khi thụ tinh các vẩy hoá gỗ và đính với nhau ở gốc tạo thành một nón dài tới 1,8 cm, rộng 1,2 cm với các vẩy gần như gắn liền nhau, có 7-9 mũi nhọn hình tam giác, hơi uốn cong ra phía ngoài. Mỗi vẩy mang hai hạt hình trứng hay thuôn, dài 13 mm, rộng 3 mm, có cánh hẹp hướng xuống dưới.

Đặc tính sinh học

Nguồn gen rất hiếm ở Việt Nam. Nón xuất hiện tháng 2-3, hạt chín vào tháng 11-12 và tổn tại tới mùa xuân năm sau. Rất ít gặp cây con tái sinh. Thông nước mọc rải rác trong một số rừng nhiệt đới mùa rụng lá trên đất feralit màu nâu đỏ hoặc nâu vàng sình lầy đọng nước, ở độ cao khoảng 700 m. Các loài cùng mọc trong quần xã là Bùi nước (llex thorellii), Trâm nước (Syzygium sp,), Bọt ếch (Glochidion hirsutum).

Môi trường sinh sống

Thông nước mọc rải rác trong một số rừng nhiệt đới mùa rụng lá trên đất feralit màu nâu đỏ hoặc nâu vàng sình lầy đọng nước, ở độ cao khoảng 700 m. Các loài cùng mọc trong quần xã là Bùi nước (llex thorellii), Trâm nước (Syzygium sp,), Bọt ếch (Glochidion hirsutum).

Tình trạng sinh sống

- Mất môi trường sống: Thu hẹp do đắp đập ngăn nước tưới cà phê làm ngập rễ thở, kết quả nhiều cây bị chết ngạt dần

Rất ít cây tái sinh tự nhiên bắng hạt.

- Thông nước mọc rải rác trong một số rừng nhiệt đới mùa rụng lá trên đất feralit màu nâu đỏ hoặc nâu vàng sình lầy đọng nước, ở độ cao khoảng 700 m. Các loài cùng mọc trong quần xã là Bùi nước (llex thorellii), Trâm nước (Syzygium sp,), Bọt ếch (Glochidion hirsutum).

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Cupressaceae