Lan hài râu (Paphiopedilum dianthum)

Lan hài râu có tên khoa học Paphiopedilum dianthum Tang & F.T.Wang, thuộc họ Orchidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 4 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Phụ lục I CITES; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 5 tỉnh, thành phố: Lào Cai, Sơn La, Tuyên Quang, Cao Bằng, Phú Thọ.

Loài đã được kiểm kê tại 7 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cỏ lâu năm, có 4-6 lá, mọc chùm. Lá chất da, dày, hình thuôn-dài, cỡ 20-50x2-5 cm, mặt trên màu lục thẫm, mặt dưới màu lục nhạt. Cụm hoa có cuống dài đến 0,4-0,7 m, thường mang 2 hoa, ít khi chỉ một hay ngược lại đến 4-5 hoa. Lá bắc hình trứng rộng, cỡ 1,2-3 cm. Hoa rộng 8-10 cm, hơi có lông ở mặt ngoài; lá đài gần trục hoa màu trắng chuyển thành màu lục ở gốc, hình bầu dục, cỡ 3,8-4,3x2,2-2,5 cm; lá đài kia màu lục nhạt với mạng gân màu lục thẫm hơn, hình trứng rộng cỡ 3,5-3,8x2,3-2,6 cm; cánh hoa hình dải - xoan, màu trắng hay vàng lục nhạt, cỡ 8-10x1-1,1 cm; môi màu vàng nâu-nhạt, hình túi sâu, cỡ 4-4,5x2-2,5 cm, với 2 thùy bên hình tam giác; nhị lép màu trắng với mạng gân màu lục thẫm ở giữa, hình trứng ngược, cỡ 0,9-1,1x0,6-0,75 cm; bầu dài 2,5-3,5 cm, nhẵn.

Đặc tính sinh học

Loài Lan hiếm, có kích thưóc lá và cụm hoa dài nhất và mang nhiều hoa nhất, có màu sắc khá đẹp. Mùa hoa tháng 9-11. Tái sinh bằng hạt. Mọc dưới tán rừng nguyên sinh rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá kim hay hỗn giao với cây lá rộng trên núi đá vôi, ở độ cao 900-1400 m, thành nhóm nhỏ ở khe nút ít đất cùa các vách dốc đứng gần đỉnh; đôi khi mọc bám cả trên cây.

Môi trường sinh sống

Mọc dưới tán rừng nguyên sinh rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá kim hay hỗn giao với cây lá rộng trên núi đá vôi, ở độ cao 900-1400 m, thành nhóm nhỏ ở khe nút ít đất cùa các vách dốc đứng gần đỉnh; đôi khi mọc bám cả trên cây.

Tình trạng sinh sống

Loài vốn có khu phân bố không hẹp, nhung nơi cư trú bị chia cắt rải rác với số lượng cá thể ít, trong vài năm gần đây lại bị thu đến kiệt quệ để bán trồng làm cảnh ở trong nước và xuất khẩu lậu qua biên giới nên đang bị tuyệt chủng.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Orchidaceae