Lan hài henry (Paphiopedilum henryanum)

Lan hài henry có tên khoa học Paphiopedilum henryanum Braem, thuộc họ Orchidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 3 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp CR - Rất nguy cấp/Cực kỳ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 2 tỉnh, thành phố: Tuyên Quang, Thái Nguyên.

Loài đã được kiểm kê tại 4 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Lan hài Henri (Paphiopedilum henryanum) là loài lan hài có kích thước nhỏ đến trung bình, thân ngắn, không có giả hành, sinh trưởng thành từng bụi nhỏ. Lá mọc tập trung ở gốc, thường từ 3–6 lá, dạng dải đến hình mũi mác, dày, cứng, mặt trên màu xanh sẫm bóng, mặt dưới nhạt hơn, ít hoặc không có vân loang. Cụm hoa mang một hoa đơn, cuống hoa thẳng, cao khoảng 10–15 cm. Hoa có kích thước khá lớn so với thân lá; lá đài và cánh hoa nền xanh lục nhạt, phủ nhiều đốm hoặc vệt màu nâu tím sẫm. Môi hoa (labellum) dạng túi đặc trưng của chi Paphiopedilum, màu hồng tím đến tím sẫm, nổi bật và dễ nhận biết. Tổng thể hoa có màu sắc tương phản mạnh, là đặc điểm nhận dạng quan trọng của loài.

Đặc tính sinh học

Paphiopedilum henryanum là loài lan sinh trưởng chậm, chủ yếu sinh sản bằng hạt thông qua thụ phấn tự nhiên; khả năng tái sinh trong tự nhiên thấp do phụ thuộc vào điều kiện sinh thái đặc thù và nấm cộng sinh rễ. Cây thường ra hoa vào mùa thu – đông. Về sinh thái, loài thuộc nhóm lan ưa bóng, ưa ẩm, chịu ánh sáng tán xạ và không chịu được điều kiện khô hạn kéo dài. Rễ phát triển chậm, bám vào lớp đất mùn mỏng hoặc rêu trên bề mặt đá, rất nhạy cảm với sự xáo trộn cơ học và thay đổi vi khí hậu.

Môi trường sinh sống

Trong tự nhiên, lan hài Henri phân bố chủ yếu ở các khu rừng núi đá vôi, rừng thường xanh hoặc rừng hỗn giao lá rộng – lá kim, nơi có độ ẩm cao và tán che dày. Cây thường mọc trên sườn đá vôi, vách đá có rêu phủ, các khe đá tích tụ đất mùn mỏng hoặc nền đá ẩm gần dòng chảy nhỏ. Độ cao phân bố phổ biến từ khoảng 600 đến 1.400 m so với mực nước biển. Loài được ghi nhận tại khu vực biên giới Việt Nam – Trung Quốc; ở Việt Nam xuất hiện rải rác tại các tỉnh miền núi phía Bắc như Hà Giang, Bắc Kạn, Tuyên Quang và vùng lân cận có điều kiện sinh cảnh tương tự.

Tình trạng sinh sống

Hiện nay, Paphiopedilum henryanum được đánh giá là loài Cực kỳ nguy cấp (CR) theo Danh lục Đỏ IUCN. Quần thể tự nhiên của loài suy giảm nghiêm trọng do phạm vi phân bố hẹp, sinh cảnh đặc thù và áp lực khai thác trái phép phục vụ mục đích thương mại. Nhiều quần thể trong tự nhiên có quy mô rất nhỏ, bị phân mảnh mạnh và dễ bị tuyệt diệt cục bộ. Loài thuộc nhóm lan hài được bảo vệ nghiêm ngặt theo các công ước và quy định bảo tồn quốc tế (CITES), đồng thời cần được ưu tiên trong các chương trình bảo tồn và nhân giống nhằm hạn chế khai thác từ tự nhiên.

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Orchidaceae