Lan Hài Đốm (Paphiopedilum concolor)

Lan Hài Đốm có tên khoa học Paphiopedilum concolor (Lindl. ex Bateman) Pfitzer, thuộc họ Orchidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 5 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Phụ lục I CITES; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; EN - Nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 6 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Hải Phòng, Quảng Ninh, Lào Cai, Thái Nguyên, Phú Thọ.

Loài đã được kiểm kê tại 7 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Lan Hài Paphiopedilum concolor là loài lan đất, không thân, mọc trên đá.

Dạng lá: Có 4 -6 lá xếp thành 2 hàng và mọc thành đám, lá thuôn tù, trải rộng ra hai bên, dài 10-18cm, rộng 4-5cm, mặt trên có các đốm khảm xanh thẫm và xanh nhạt xen kẽ, thường có đốm tím, tía rất đẹp.

Dạng hoa: Cụm hoa cao 5-7cm, mang 1-3 hoa. Hoa lớn đường kính 5-7cm, màu vàng có đốm nhỏ màu đỏ, hoa có mùi tháo thơm ngọt ngào rất quyến rũ. Cánh đài lưng gần tròn, cong lõm, cuống dài tới 8cm, phủ lông trắng rất đẹp tía hoặc xanh, có đốm tím dày. Hai cánh trang hơi chúc xuống, cánh môi dạng túi dài 4cm, hơi nhọn ở gốc, mép cuộn vào trong, nhị sinh sản 2, nhị lép vàng có đốm đỏ.

Lá đài lưng hình trứng rộng tới hình mũi giáo – bầu dục với mũi nhọn ở chóp, dài 4,4-7,1cm, rộng 1,8-4,5cm, có lông tơ trắng lưa thưa ở mặt trong, không có ở bên ngoài.

Lá đài hợp hình trứng rộng tới hình mũi giáo – trứng, nhọn hoặc đôi khi có 2 răng ở chóp, 2 gờ ở lưng, dài 3,8-5,3cm, rộng 2,4-4,8cm.

Môi nằm ngang, hình túi sâu, dài 4,5-6,5cm, rộng 3,8-5,4cm, gần như hình cầu, mép không cuộn vào trong, có lông tơ trắng phía trong gốc, lông mịn bên ngoài.

Nhị lép lồi, từ hình trứng rộng tới thuôn, dài 13-14mm, rộng 11-13mm, cụt ở chóp, gần như không có cuống, vàng có đốm đỏ và lông nhung ở nửa dưới, có gờ ở lưng, có bướu lồi tròn trên bề mặt ở nửa trên.

Dạng quả: Dạng quả nang dài, 3 gờ, hình trụ, mở ở gần đỉnh bằng 6 rãnh nứt. Quả chín trong điều kiện tự nhiên sau khi thụ phấn từ 6-10 tháng.

Dạng rễ: Rễ chùm, màu nâu

Đặc tính sinh học

Mùa hoa tháng 4 – 6.

Lan hài đốm có 2 hình thức tái sinh chủ yếu: Tái sinh hạt và tái sinh chồi.

+ Tái sinh từ hạt: Quả sau khi chín bung ra, phát tán hạt vào không khí hoặc rơi ngay xuống khu vực quanh gốc cây mẹ.

+ Tái sinh chồi: (1) Sau một 1 cây mẹ chết, cây con mọc từ khóm lan mẹ; (2) Tái sinh chồi từ thân cây lan, ở 1 thân cây lan có thể mọc ra ít nhất 1 chồi non mới sau khi nở hoa

Môi trường sinh sống

Mọc rải rác dưới tán rừng thường xanh, cây lá rộng, nguyên sinh hoặc thứ sinh và trảng cây bụi trên các sườn rất dốc và các vách của các núi đá vôi bị bào mòn mạnh ở độ cao 10 – 500(600) m trong các khe nứt hay hốc đá ẩm, ít đất gần đỉnh núi

Tình trạng sinh sống

Xác định được thực trạng phân bố của loài trên 11 tuyến tại 05 khu vực nghiên cứu của Vườn Quốc gia Cát Bà: Phù Long, khu vực rừng xung quanh Vườn Quốc gia, Cát Dứa, Việt Hải, Giỏ Cùng với số lượng khoảng 4.110 cây/98 bụi, tập trung chủ yếu ở sinh cảnh cây bụi, cây tái sinh trên núi đá khu vực sườn đến gần đỉnh. Độ cao phân bố từ 2 – 176 m so với mực nước biển

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Orchidaceae