Lan hài chân tím (Paphiopedilum tranlienianum)

Lan hài chân tím có tên khoa học Paphiopedilum tranlienianum O.Gruss & Perner, thuộc họ Orchidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 5 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Phụ lục I CITES; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; CR - Cực kỳ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 3 tỉnh, thành phố: Cao Bằng, Thái Nguyên, Tuyên Quang.

Loài đã được kiểm kê tại 2 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Đặc đỉểm nhận dạng: Cỏ lâu năm, có 3-6 lá xếp thành 2 dãy. Lá hình dải, cỡ 18x1,7 cm, mặt trên màu lục bóng với mép nhạt hơn, mặt dưới màu lục nhạt với nhiều chấm màu tím ở gốc. Cụm hoa có cuống dài 7-15 cm, thường mang 1 hoa. Lá bắc hình trứng, cỡ 1,7-2,5x1,6 cm, lông ngắn ở gần giữa và mép tận cùng. Hoa rộng 5,5-6 cm; lá đài có lông ngắn ở mặt ngoài; lá đài gần trục hoa màu trắng, gốc chuyển thành màu lục với sọc màu tía-nâu, gần tròn, cỡ 3x3-3,5 cm; lá đài ở xa trục màu lục nhạt, hình trứng, cỡ 2,5x1,1-1,8 cm; cánh hoa màu tía-nâu với chóp màu lục, hình thuôn, cỡ 3-3,4x0,7-0,9 cm, bóng, mép lượn sóng, có lông trắng, gốc có nhiều lông nâu-tía nhạt; môi màu đỏ-nâu thẫm, cỡ 3,7-3,9x1,6 cm; nhị lép, hình trứng ngược, cỡ 8-10x7-9 mm, có mủ bóng; bầu dài 3-4 cm, phủ đầy lông ngắn nâu nhạt.

Đặc tính sinh học

Loài đặc hữu rất hẹp của Bắc Việt Nam. Loài cây làm cảnh quý vì hiếm, có hoa đẹp sặc sở, hài hòa với lá hình dải. Mùa hoa tháng 9-11. Tái sinh bằng hạt. Mọc dưới tán rừng nguyên sinh rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng ưu thế Nghiến trên núi đá vôi, ở độ cao 400-650 m, rất rải rác trong các khe nứt, ít đất của các vách dựng đứng ở sườn núi.

Môi trường sinh sống

Mọc dưới tán rừng nguyên sinh rậm thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng ưu thế Nghiến trên núi đá vôi, ở độ cao 400-650 m, rất rải rác trong các khe nứt, ít đất của các vách dựng đứng ở sườn núi.

Tình trạng sinh sống

Loài vốn có khu phân bố rất hẹp và nơi cư trú rải rác với số lượng cá thể rất ít ỏi, trong vài năm gần đây lại bị tận thu để xuất khẩu lậu qua biên giới nên đang bị tuyệt chủng. Hiện nay chỉ còn sót lại rất rải rác một số cây ở các khe núi khuất và cao khó thu hái, nhưng số phận của chúng cũng rất mong manh do môi trường sống là rừng bị chặt đốt, do vẫn tiếp tục bị tận thu.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Orchidaceae