Huỳnh đường (Dysoxylum loureiroi)

Huỳnh đường có tên khoa học Dysoxylum loureiroi (Pierre) Pierre, thuộc họ Meliaceae, bộ Sapindales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; VU - Sẽ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 7 tỉnh, thành phố: Ninh Bình, Nghệ An, Hà Tĩnh, Quảng Ngãi, Hồ Chí Minh, Tây Ninh, Đồng Nai.

Loài đã được kiểm kê tại 10 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây gỗ, cao 25-35 m, cành non có lông, chồi búp nhọn. Lá kép lông chim chẵn, lá chét 5-8 đôi, mọc cách hay đối, phiến lá chét không cân xứng, thuôn, tù đến tròn, không đều ở gốc, đầu có mũi nhọn dài, cỡ 12-13x4-4,5 cm, những đôi dưới ngắn hơn; gân chính lồi ở mặt dưới; gân bên 10-14 đôi, có lông ở mặt dưới. Cụm hoa trên nách lá dài không quá 1/2 lá. Hoa màu vàng gần như không cuống, hình cầu, nhiều lông. Lá đài 4, rời. Cánh hoa 4, 2 lần dài hơn đài, mặt trong nhẵn. Nhị hợp thành ống ngắn, có lông ở mặt trong, đỉnh có 8 thuỳ tròn; 8 bao phấn, nhẵn. Bầu hình cầu, nhiều lông, 3 ô, ít khi 4, mỗi ô 2 noãn; núm nhụy hình khiên, dài vượt quá ống nhị. Quả nang 3 ô, có lông, khi chín mở 3 mảnh, dài 2,5 cm, mỗi ô 1 hạt

Đặc tính sinh học

Sinh học và sình thái: Mùa hoa tháng 4-5, quả chín tháng 8-9. Mọc ở rừng nguyên sinh và thứ sinh thường xanh, trên đất bazal hoặc sa phiến thạch, ở độ cao dưới 1000 m

Môi trường sinh sống

Rừng nguyên sinh và thứ sinh thường xanh, trên đất bazal hoặc sa phiến thạch, ở độ cao dưới 1000 m

Tình trạng sinh sống

Gỗ có tên đàn hương, vàng tươi, thơm, không bị biến dạng và mối mọt, thường dùng làm đố mộc cao cấp, đóng quan tài. Dầu hạt làm thuốc. Loài có nguy cơ bị tuyệt chủng do khai thác và phá rừng, mức độ giảm sút trên 20% hiện tại và trong tương lai 5-10 năm tới. Tuy nhiên loài sẽ được bảo tồn ở Vườn quốc gia Cúc Phương

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Meliaceae