Lan hài tam đảo (Paphiopedilum gratrixianum)

Lan hài tam đảo có tên khoa học Paphiopedilum gratrixianum Rolfe, thuộc họ Orchidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 5 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Phụ lục I CITES; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp CR - Rất nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; CR - Cực kỳ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 3 tỉnh, thành phố: Lào Cai, Phú Thọ, Thái Nguyên.

Loài đã được kiểm kê tại 4 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cỏ lâu năm, có 4-7 lá mọc thành 2 dãy. Lá hình dải, cỡ 30x2-2,5 cm, màu lục, có chấm màu nâu tím ở mặt dưới gần gốc. Cụm hoa có cuống dài đến 15 cm, mang 1 hoa. Lá bắc cỡ 3-4,5x1,2 cm. Hoa rộng 7-8 cm, có lông trắng ở mặt ngoài các lá đài; lá đài gần trục màu trắng-hồng, ở gốc chuyển thành màu lục, có ít nhiều chấm màu nâu tía, hình trứng rộng, cỡ 4,8-5,2x4,4-4,6 cm; lá đài ở xa trục màu lục nhạt, hình trứng-bầu dục, cỡ 3,5- 5x2,5 cm; cánh hoa bóng, mầu vàng-nâu, có mạng gân đò ửng hay tía-nâu, thường hình thìa, cỡ 4-4,2x2,4-2,8 cm; nhị lép màu vàng, hình tim ngược rộng, mỗi chiều cỡ 1-1,2 cm, có lông; dài 4-5,5 cm, phủ lông màu nâu-tía thẫm.

Đặc tính sinh học

Loài cây làm cảnh quý vì rất hiếm, có hoa khá sặc sỡ với nhiều chấm to đẹp. Mùa hoa tháng 10-12. Tái sinh bằng hạt. Mọc dưới tán rừng nguyên sinh rậm, thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng trên đá riôlít, ở độ cao 900-1100 m, thành nhóm nhỏ rất rải rác trong các khe nứt, ít đất của các vách dựng đứng ở gần đỉnh.

Môi trường sinh sống

Mọc dưới tán rừng nguyên sinh rậm, thường xanh nhiệt đới mưa mùa cây lá rộng trên đá riôlít, ở độ cao 900-1100 m, thành nhóm nhỏ rất rải rác trong các khe nứt, ít đất của các vách dựng đứng ở gần đỉnh.

Tình trạng sinh sống

Loài có khu phân bố hẹp và số lượng cá thế ít, lại bị thu hái đến kiệt quệ để bán cho khách du lịch trồng làm cảnh nên đang bị tuyệt chủng. Hiện nay các cá thể còn sót lại ờ các khe núi khuất kín và cao, vẫn có số phận mong manh do môi trường sống là rừng bị chặt và đốt, do vẫn tiếp tục bị tận thu.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Orchidaceae