Dương đầu (Rhopalocnemis phalloides)

Dương đầu có tên khoa học Rhopalocnemis phalloides Jungh., thuộc họ Balanophoraceae, bộ Santalales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 5 tỉnh, thành phố: Ninh Bình, Huế, Đà Nẵng, Quảng Ngãi, Lâm Đồng.

Loài đã được kiểm kê tại 9 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây ký sinh trên rễ, không có lá và hoàn toàn không có diệp lục, cao 15-30 cm. Thân mập, dạng củ, màu vàng đậm hoặc vàng nâu. Hoa đơn tính cùng gốc hay khác gốc, họp thành cụm hoa dạng bông nạc; nếu cây cùng gốc thì hoa cái tập trung ở phía dưới còn hoa đực tập trung ở phía đỉnh của cụm hoa. Các hoa được bảo vệ bởi những vảy dạng tán nhiều cạnh. Hoa đực có bao hoa dạng ống, ở đỉnh rách không đều hoặc xẻ thành 4 thùy; nhị hợp thành khối phấn hình đầu. Hoa cái có bao hoa dính với bầu và tạo thành 2 mào ở phía đỉnh; bầu hình trứng; 2 vòi nhụy rởi nhau từ gốc.

Đặc tính sinh học

Nguồn gen hiếm. Đại điện duy nhất cùa chi Rhopalocnemis đơn loài, rất độc đáo về mặt hình thái. Cây ký sinh trên rễ, không có lá và hoàn toàn không có diệp lục. Ra hoa (và chỉ khi có hoa mới dễ phát hiện) tháng 12-2 (năm sau), tái sinh bằng cách đẻ nhánh. Mọc rải rác trong rừng nguyên sinh, độ cao 500-2000m.

Môi trường sinh sống

Rừng nguyên sinh, độ cao 500-2000m.

Tình trạng sinh sống

Loài mọc rất rải rác, số cá thể gặp rất ít. Tuy có ở trong một số Vườn quốc gia và khu bảo tồn thiên nhiên, nhưng loài rất dễ lâm vào tình trạng nguy cấp nếu bị xâm hại hoặc mồi trường sống bị phá hủy.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Balanophoraceae