Đồi mồi dứa (Lepidochelys olivacea)

Đồi mồi dứa có tên khoa học Lepidochelys olivacea (Eschscholtz, 1829), thuộc họ Cheloniidae, bộ Testudines, giới Animalia.

Loài này được ghi nhận trong 2 danh mục pháp lý về bảo tồn: Phụ lục I CITES; Loài được ưu tiên bảo vệ — Động vật.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; CR - Rất nguy cấp/Cực kỳ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; VU - Sẽ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 16 tỉnh, thành phố: Đà Nẵng, Hồ Chí Minh, Quảng Ngãi, Gia Lai, Khánh Hòa, An Giang, Hải Phòng, Quảng Ninh và 8 địa phương khác.

Loài đã được kiểm kê tại 13 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Là loài rùa biển nhỏ nhất tại Việt Nam. Chiều dài mai của một cá thể trưởng thành thường chỉ dao động từ 60 cm - 75 cm, trọng lượng cơ thể trung bình từ 35 kg - 50 kg. Mai của chúng có hình trái tim hoặc gần như tròn múp, phẳng ở đỉnh. Trong khi hầu hết các loài rùa biển khác chỉ có 4 đến 5 cặp tấm vảy sườn, thì Đồi mồi dứa có từ 6 đến 9 cặp tấm vảy sườn (thường không đối xứng hai bên). Mặt lưng (mai) của con trưởng thành có màu xanh ô-liu đồng nhất hoặc xám xanh sẫm. Mặt bụng (yếm) có màu vàng nhạt hoặc trắng kem. Rùa con mới nở thường có màu đen sẫm hoàn toàn. Đầu tương đối lớn, hình tam giác ngắn, có 2 cặp vảy trước trán và mỏ không có răng cưa rõ rệt giống như Vích.

Đặc tính sinh học

Chúng chủ yếu sinh sống ở các vùng biển nhiệt đới ấm áp và cận nhiệt đới. Thích nghi rất tốt với vùng nước nông ven bờ, các vùng vịnh, cửa sông giàu dinh dưỡng nhưng cũng có khả năng bơi ra đại dương bao la để di cư. Đồi mồi dứa là loài di cư xuyên đại dương giữa vùng kiếm ăn và bãi đẻ. Đồi mồi dứa là loài ăn tạp chủ yếu là các loại động vật biển như: thân mềm, cá, tôm, cua, và mực (Ernst & Babour 1989). Mùa sinh sản từ tháng 3 đến tháng 6 (Phạm Thược, 2001). Con cái có thể đẻ khoảng 2-3 lần trong một mùa sinh sản, mỗi lần đẻ khoảng 30-180 trứng. Trứng nở sau 50-60 ngày. Con non có chiều mai khoảng 40-50 mm, có gờ rõ ở giữa lưng và 4 gờ chạy dọc yếm (Ernst & Babour 1989). Cũng giống như các loài rùa biển khác, giới tính của rùa con bị chi phối hoàn toàn bởi nhiệt độ tổ ấp (cát ấm sinh rùa cái, cát mát sinh rùa đực).

Môi trường sinh sống

Thường sống ở vùng ven biển hoặc các rạn san hô, đẻ trứng ở các bãi cát ven biển.

Tình trạng sinh sống

Đây là loài có vùng phân bố rộng ở các đại dương lớn trên thế giới, có khả năng di cư rất xa nhưng số lượng cá thể đã bị suy giảm nghiêm trọng do môi trường sống và bãi đẻ bị xâm hại hoặc ô nhiễm, nuốt phải rác thải nhựa, cá thể non hoặc trưởng thành bị bắt khi mắc vào lưới đánh cá, bị săn bắt cạn kiệt làm thực phẩm, đồ mỹ nghệ hoặc trang trí; ước tính quần thể trong tự nhiên đã bị suy giảm khoảng hơn 80% trong vòng 90 năm qua, nhân tố tác động này hiện vẫn tồn tại ảnh hưởng trực tiếp đến quần thể của loài. Ghi nhận phân bố của loài này ở Phân bố ở Việt nam dọc theo vùng biển từ vịnh Bắc Bộ vào đến vịnh Thái Lan nhưng rất hiếm gặp.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Cheloniidae