Nhông cát sọc đỏ (Leiolepis rubritaeniata)

Nhông cát sọc đỏ có tên khoa học Leiolepis rubritaeniata Mertens, 1961, thuộc họ Agamidae, bộ Squamata, giới Animalia.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp NT - Sắp bị đe dọa theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; LC - Ít quan tâm theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 1 tỉnh, thành phố: An Giang.

Loài đã được kiểm kê tại 5 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Có các đốm trên lưng hầu như không sáng màu, kích thước nhỏ, nhiều và xếp dày đặc sát nhau, làm các rìa tối màu của chúng tạo thành mạng lưới mắt cáo mịn, các sọc dọc hầu như không thể nhận ra ngay cả ở những cá thể bán trưởng thành. Hai bên sườn có màu cam đỏ hoặc đỏ gạch rất rực rỡ kéo dài cho đến tận bẹn; có 2-3 vệt sọc ngang màu đen, đôi khi bị chia cắt bởi một đường ngang sáng màu, các vệt này chỉ xuất hiện ở vùng trước và sau nách hoặc hoàn toàn không có (ở con cái). Có 9-12 vảy xếp theo chiều ngang quanh phần giữa mặt dưới của ống chân; khoảng 3 vảy lưng tương ứng với chiều rộng của một vảy bụng; có 16-19 lỗ đùi ở mỗi bên (Mertens 1961: 508).

Đặc tính sinh học

Loài này thích nghi với các khu vực bằng phẳng, không gian mở, có nền đất cát hoặc cát pha thịt nằm bên trong hoặc rìa các khu rừng lá rộng thường xanh nhiệt đới ẩm vùng thấp hoặc rừng khộp (rừng thưa cây họ Dầu). Có khả năng thích nghi khá tốt tại các khu vực đất canh tác hoặc vùng định cư có bãi trống của con người. Tự đào các hệ thống hang ngầm dưới lòng đất. Mỗi hang thường cấu tạo có hai lối ra vào. Khi gặp nguy hiểm hoặc bị đánh động, chúng nhanh chóng rút vào hang và dùng cát mịn, lỏng để lấp cửa hang lại nhằm trốn tránh kẻ thù.

Là loài động vật ăn ngày. Hoạt động tích cực vào những thời điểm có ánh nắng mặt trời trực tiếp để sưởi ấm điều hòa thân nhiệt. Có cấu trúc xương sườn linh hoạt có thể làm phẳng và mở rộng cơ thể sang hai bên giúp phô diễn tối đa các dải màu cam đỏ rực rỡ bên sườn nhằm đe dọa kẻ thù, thiết lập lãnh thổ hoặc thu hút bạn tình. Khá nhút nhát và cảnh giác cao độ với con người hoặc người đi bộ, ít sợ hãi các vật thể di chuyển như xe cộ. Là loài sinh sản hữu tính và đẻ trứng

Môi trường sinh sống

Loài này sống ở các bãi cát ven biển và bãi đất trong rừng thường xanh. Thường đào hang ở các bãi cát ven biển hoặc trong rừng.

Tình trạng sinh sống

Hiện mới chỉ ghi nhận ở 2 địa điểm thuộc các tỉnh Gia Lai và Kiên Giang nhưng vùng phân bố có thể rộng hơn ở các tỉnh Tây Nguyên và ven biển Nam Bộ. Chúng thường sống ở bãi cát ven biển hoặc trong rừng thường xanh, khá hiếm gặp, sinh cảnh sống của loài bị chia cắt, suy thoái do các hoạt động du lịch, nuôi trồng thủy sản và khai thác lâm sản; loài này thường bị săn bắt làm thực phẩm, quần thể trong tự nhiên ước tính bị suy giảm gần 30% trong vòng 20 năm trở lại đây, các nhân tố tác động vẫn đang tiếp diễn.

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Agamidae