Sâm vũ diệp (Panax bipinnatifidus)

Sâm vũ diệp có tên khoa học Panax bipinnatifidus Seem., thuộc họ Araliaceae, bộ Apiales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 4 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Loài được ưu tiên bảo vệ — Thực vật; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp CR - Rất nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 4 tỉnh, thành phố: Lai Châu, Sơn La, Lào Cai, Tuyên Quang.

Loài đã được kiểm kê tại 4 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây thảo sống nhiều năm; cao 0,3-1 m. Thân rễ mập, đường kính cỡ 1,5-3,5 cm, phân nhánh, nằm ngang và thường nổi trên mặt đất. Phần thân mang lá thường 1-3, đường kính thân cỡ 0,3-0,6 cm. Lá kép chân vịt 3-7 lá chét, thường mọc vòng 3 ở ngọn; lá chét xẻ thuỳ lông chim, mép khía răng cưa. Cụm hoa tán ở ngọn; cuống cụm hoa dài 5-10 cm, mang từ 20-90 hoa; cuống hoa mảnh, dài 1-1,5 cm. Hoa màu vàng xanh, 5 lá đài nhỏ, 5 cánh hoa; 5 nhị, bầu 2 ô, đầu vòi nhuỵ chẻ đôi. Quả hình cầu đến hình cầu dẹt, đường kính 0,6-1,2 cm, khi chín màu đỏ. Hạt 1-2, gần hình cầu hoặc gần giống hạt đậu; màu xám trắng; vỏ cứng, có rốn hạt.

Đặc tính sinh học

Là nguồn gen đặc biệt quý hiếm của Việt Nam và thế giới. Mùa hoa tháng 4-5, quả tháng 5-9 (10). Gieo giống tự nhiên từ hạt. Quả chín chim thường ăn (bỏ hạt), hạt rơi xuống lại bị một loại sóc nâu nhỏ ăn nhân hạt. Thân rễ bị gãy hoặc khai thác mất phần già; phần đầu thân rễ (có chồi ngủ) còn lại vẫn có khả năng tái sinh. Toàn bộ phần thân mang lá tàn lụi vào mùa đông, đến đầu mùa xuân năm sau từ đầu mầm thân rễ sẽ mọc lên các chổi thân mới. Sâm vũ diệp đặc biêt ưa ẩm và ưa bóng; mọc rải rác dưới tán rìmg kín thường xanh núi cao, ở độ cao từ 1.600-2.300 m

Môi trường sinh sống

Ưa ẩm và ưa bóng; tán rừng kín thường xanh núi cao, ở độ cao từ 1.600-2.300 m

Tình trạng sinh sống

- Việc phá rừng trồng Thảo quả là nguyên nhân chủ yếu làm mất nơi sống của các cây thuốc này

- Thường xuyên bị tìm kiếm để khai thác từ 1962 đến nay. Nạn phá rừng làm nương rẫy (núi Hàm Rồng) hoặc để trồng Thảo quả, trực tiếp làm mất nơi sống vốn có của cây. Hiện đã trở nên cực hiếm, đang đứng trưức nguy cơ bị tuyệt chủng cao

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Araliaceae