Quy trình kỹ thuật trồng và chăm sóc cây thạch thảo

QUY TRÌNH

Kỹ thuật trồng, chăm sóc cây hoa thạch thảo trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

(Ban hành kèm theo quyết định số /QĐ-UBND, ngày / /2025 của UBND tỉnh Lâm Đồng)

I. Yêu cầu sinh thái, điều kiện ngoại cảnh.

1. Nhiệt độ, ẩm độ và lượng mưa.

- Nhiệt độ:Thích hợp cho hoa sinh truởng và phát triển 16-320 nhiệt độ tối thích 20-280.

- Ẩm độ: Cây cần độ ẩm đất cao nhưng khả năng chịu úng tốt so nhiều loại hoa khác, do vậy chọn đất phù hợp để trồng là chân đất ẩm độ từ 70-75%, lượng mưa trung bình 1.500 - 2.000 mm, phân bố đều trong năm.

2. Độ cao và gió:

- Cây trồng sinh trưởng phát triển tốt ở độ cao từ 800-1.000 m.

- Cây thích hợp với gió nhẹ, tạo thông thoáng, do trồng mật độ dày nên cây không bị tác động nhiều do gió.

3. Ánh sáng:

Cây ưa ánh sáng trực xạ, do vậy rất phù hợp khi trồng ngoài trời, trồng trong nhà kính, nhà lưới phẩm chất hoa kém và năng suất thấp. Cây sống lâu năm cho đều hoa thu hoạch nhiều đợt sau một lần trồng, vườn trồng thông thoáng, khô ráo và có từ 8-10 giờ ánh nắng mỗi ngày.

4. Đất đai:

Cây trồng này thích hợp với nhiều loại đất và thích hợp nhất là đất nhiều mùn, hàm lượng hữu cơ cao, đất cát pha, đất đỏ, pH 5,5-6,5…

II. Kỹ thuật trồng và chăm sóc.

1. Giống và tiêu chuẩn cây trồng.

Trồng hoa Thạch thảo bằng hai cách là gieo hạt cho cây con hoặc trồng cây con được tách từ vườn ươm cây mẹ.

- Gieo hạt: Chọn vị trí vườn ươm cây giống nơi thoáng mát, có mái che lưới đen để giảm cường độ chiếu sáng thuận lợi cho quá trình nẩy mầm, nhiệt độ từ 22-280C.

+ Chọn những hạt giống khỏe, tốt, căng bóng, không bị xây xát để gieo, để kích thích hạt nảy mầm nhanh đồng đều, ngâm hạt giống trong nước ấm 470Ckhoảng hai giờ sau đó đem ra xả lại bằng nước sạch để khô tự nhiên, trộn đều với tro bếp và gieo.

+ Giá thể sau khi được xử lý, tiến hành gieo hạt vào vĩ xốp (loại 84 lỗ) sau đó phủ lớp đất mỏng và tưới giữ ẩm cho hạt nhanh nẩy mầm. Từ 7-10 ngày sau gieo hạt sẽ nảy mầm. Tiếp tục chăm sóc đến 18-21 ngày sau gieo lúc này chiều cao cây 6-8 cm, có từ 4-5 lá thật, bộ rễ phát triển cân đối, cây khỏe mạnh, không biểu hiện nhiễm sâu bệnh là cây đạt tiêu chuẩn đem trồng.

- Tách cây con từ vườn cây mẹ: Chọn những vườn cây từ 10 tháng tuổi trở lên, đã thu hoạch trên hai đợt làm vườn cây mẹ, thời điểm sau khi thu xong, gốc sẽ sinh ra nhiều cây con, đối với vườn sau thu hoạch lần thứ 3 sẽ cho từ 5-7 cây con, khi cây con cao từ 10-12 cm, có 5-6 lá, rễ dài đều, thân cây mập, không biểu hiện bị nhiễm sâu bệnh. Dùng dao nhọn hoặc nhổ bằng tay tách lấy cây con và có thể đem ra trồng.

2. Kỹ thuật trồng và chăm sóc

2.1. Thời vụ trồng: Hoa thạch thảo trồng được quanh năm, nhưng thích hợp nhất trồng trong mùa khô từ tháng 10 đến tháng 4 năm sau.

2.2. Mật độ và khoảng cách trồng: Trồng từ 180.000-220.000 cây/ha, khoảng cách trồng 22cm x 22cm, 1 luống trồng từ 5-6 hàng.

2.3. Chuẩn bị đất.

- Chọn đất trồngcách xa các khu công nghiệp, bệnh viện, nhà máy, … (xa nguồn nước ô nhiễm và nước thải của các nhà máy, bệnh viện).

- Chọn chân đất cao, dễ thoát nước, vệ sinh thu dọn tàn dư thực vật từ vụ trước đem ra ngoài tiêu hủy, rãi vôi cày sâu 0,2-0,25 m, để đất phơi ải 10-15 ngày sau lên luống, bón lót.

- Lên luống cao từ 0,2-0,25 m, mặt luống rộng 1-1,2 m, rãnh rộng 0,2 m. Bón lót phân chuồng hoai, phân vô cơ rãi và đảo đều mặt luống, xác định mật độ và trồng.

2.4. Kỹ thuật trồng.

Trồng vào lúc chiều hoặc sáng sớm để cây nhanh bén rễ hồi xanh. Dùng xuổng nhỏ là dụng cụ chuyên trồng để trồng, trồng thẳng cây ngang mặt đất, nén nhẹ, xong tưới nhẹ để cây nhanh chóng phục hồi. Từ 5-7 ngày sau trồng tiến hành kiểm tra trồng dặm các cây yếu, cây dị dạng và cây bị chết.

2.5. Phân bón và cách bón phân: Tính cho 1 ha/vụ:

- Phân hữu cơ: 20 - 22 tấn phân chuồng hoai và 1 tấn vôi bột.

- Phân vô cơ dạng nguyên chất: 232kg N – 198kg P2O5 – 150kg K2O.

Quy ra phân đơn: 505kg Ure - 1.235kg Lân supe - 250kg Kaliclorua.

- Sau khi thu hoạch lần 1, tiếp tục chăm sóc, sử dụng công thức phân bón và cách bón như ban đầu, không sử dụng phân chuồng và vôi. Tiếp tục chăm sóc ngoài lượng phân bón vô cơ, lưu ý bón thêm 1.000kg phân hữu cơ vi sinh cho 1 ha.

Bón phân đơn Ure, Lân supe, Kaliclorua (kali đỏ).

b. Cách bón:

+ Bón lót: Rắc vôi trên mặt luống cào đều sau đó bón rãi trên mặt luống 100% phân chuồng hoai, 20% ure, 80% phân lân, 30% kali, lấp đất kín phân.

+ Bón thúc: Bón vào giữa các hàng, bón xong tưới ngay cho tan phân.

2.6. Chăm sóc

- Làm cỏ: Hoa thạch thảo là cây ưa ánh sáng ngày dài, do đó thường xuyên nhổ cỏ rãnh, trên luống để hạn chế tranh chấp ánh sáng cho cây trong suốt quá trình canh tác, trong quá trình chăm sóc nhổ cỏ bằng tay.

- Tưới nước: Sau khi trồng phải tưới nước thường xuyên với lượng vừa phải để cây bén rễ, tránh tưới quá nhiều sẽ làm cây bị úng. Khi cây bén rễ từ 1 - 2 ngày tưới 1 lần đảm bảo độ ẩm đất 70-75%.

Cây trồng này ưa ẩm, do đó chỉ tưới lượng nước vừa đủ ẩm đất, không tưới nhiều làm ảnh hưởng đến quá trình phát triển, tưới vào buổi sáng hoặc chiều mát. Sử dụng hệ thống tưới phun mưa là biện pháp tưới phù hợp nhất. Kết hợp xới xáo đất làm cỏ, phá váng bón phân thúc, định kỳ sau đó tiếp tục vệ sinh vườn, làm cỏ tạo vườn thông thoáng.

- Vui xới: Xới nhẹ tạo thông thoáng sau các lần nhổ cỏ, bón phân, giúp cây sử dụng phân bón hiệu quả đồng thời hạn chế sâu bệnh gây hại.

- Tỉa lá: Cần tỉa bỏ lá già, lá gốc để tạo độ thông thoáng cho vườn trồng. Tạo điều kiện cho cây con nhanh phát triển để tách ra trồng mới.

2.7. Sâu, bệnh hại và biện pháp phòng, trừ.

2.7.1. Phòng trừ sâu bệnh hại bằng biện pháp tổng hợp.

Trong quá trình canh tác cây hoa Thạch thảo một số sâu bệnh hại thường xuất hiện trên vườn gồm sâu xanh, sâu cuốn lá, bọ trĩ, nhện đỏ và bệnh đốm lá, rỉ sắt. Phòng trừ sâu bệnh hại phải thực hiện bằng biện pháp phòng trừ tổng hợp gồm biện pháp canh tác, vật lý, sinh học, hóa học. Hạn chế mức thấp nhất sử dụng thuốc hóa học đối với hoa.

1. Biện pháp canh tác:

- Vệ sinh vườn trồng, dọn sạch cỏ rác, tàn dư thực vật khác và đem xử lý cách xa vườn trồng. Phát dọn cỏ bờ để giảm nơi lưu trú của sâu bệnh hại.

- Chọn cây giống đạt tiêu chuẩn, độ đồng đều cao, không biểu hiện sâu bệnh, phát huy ưu điểm của giống, sức sống khỏe.

- Trồng với mật độ thích hợp theo quy định, tránh trồng dày sẽ tạo ẩm độ cao là điều kiện cho nấm bệnh phát triển.

- Sử dụng phân bón đầy đủ, cân đối, hợp lý và đúng giai đoạn sinh trưởng của cây trồng (chất hữu cơ, các nguyên tố đa lượng, trung lượng và vi lượng cho cây) để giúp cây sinh trưởng phát triển tốt, tăng sức đề kháng với dịch hại.

- Kiểm tra vườn trồng, phát hiện kịp thời dịch hại để có biện pháp xử lý thích hợp, kịp thời tránh nguy cơ bùng phát thành dịch.

2. Biện pháp cơ giới vật lý:

- Loại trừ các đối tượng dịch hại bằng các biện pháp như: cắt, nhổ bỏ, tiêu hủy các cây bị sâu bệnh hại nặng, diệt bằng tay các loại sâu hại ở mật độ thấp. Sử dụng đèn để bẫy các loại côn trùng gây hại, dùng bẩy dính màu vàng để dẫn dụ bọ phấn, bọ trĩ.

- Cày bừa đất kỹ và phơi ải từ 2- 3 tuần trước khi trồng.

3. Biện pháp sinh học:

- Bảo vệ và sử dụng thiên địch, vi sinh vật có ích như bọ rùa đỏ (Rodolia sp.), bọ mắt vàng, nhện bắt mồi, duy trì môi trường thuận lợi cho sự phát triển của vi sinh vật có ích; sử dụng các loại thuốc sinh học, thuốc có nguồn gốc thảo mộc trong phòng trừ dịch hại.

- Trồng cây hoa sắc vàng xung quanh vườn để dẫn dụ côn trùng, hạn chế quá trình gây hại hoa vườn trồng.

4. Biện pháp hóa học:

Sử dụng thuốc hóa học là biện pháp cuối cùng trong công tác bảo vệ thực vật, khi các biện pháp kể trên không có hiệu quả hoặc hiệu quả quá thấp, sâu hại phát triển mạnh có nguy cơ làm giảm năng suất, phẩm chất hoa thì cần sử dụng để diệt trừ, không để bùng phát thành dịch.

Ưu tiên sử dụng các loại thuốc có nguồn gốc sinh học, thuốc thảo mộc. Sử dụng thuốc BVTV phải theo nguyên tắc 4 đúng (đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng cách, đúng lúc). Chỉ sử dụng thuốc trong danh mục được phép sử dụng tại Việt Nam, thuốc phải có nhãn mác, có nguồn gốc rõ ràng, sử dụng thuốc theo chỉ dẫn trên bao bì.

Biện pháp phòng trừ một số sâu bệnh hại thường xuất hiện trên vườn hoa Thạch thảo.

A. Sâu hại:

1. Sâu xanh (Helicoverpa armigera)

- Tập quán sinh sống và đặc điểm gây hại:

Là loài sâu đa thực, ngoài hoa còn hại nhiều cây trồng khác, chúng thường gây hại lá non, ngọn non, nụ và hoa. Sâu tuổi 1 ăn phần thịt lá chừa lại biểu bì. Từ tuổi 2 trở đi đục vào nụ, ăn rỗng nụ và hoa, di chuyển từ nụ này sang nụ khác. Khi đẫy sức chui xuống đất làm kén hoá nhộng.

Trưởng thành hoạt động ban đêm, ban ngày ẩn nấp dưới bụi cỏ, lá cây. Trưởng thành đẻ trứng rải rác từng quả thành từng cụm ở cả 2 mặt lá non, ở nụ hoa, ở đài hoa và hoa. Chúng thường thích đẻ trứng ở nụ hoa và đài hoa.

- Biện pháp phòng trừ:

+ Áp dụng một số biện pháp canh tác như cày bừa đất kỹ, khử trùng đất, vệ sinh vườn trồng, thu gom tàn dư thực vật và cỏ dại đem ra ngoài tiêu hủy, chọn cây giống khỏe để trồng nhằm giảm sự lưu trú, phát triển và gây hại của sâu xanh.

+ Luân canh với một số cây trồng khác họ.

+ Biện pháp hóa học: Trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam hiện nay chưa có thuốc đăng ký phòng trừ, có thể tham khảo sử dụng một số thuốc có chứa hoạt chấtCypermethrin, Emamectin benzoate; Indoxacarb, Lufenuron để phòng trừ.

2. Bọ trĩ (Frankliniella occidentalis)

- Tập quán sinh sống và đặc điểm gây hại:

Trưởng thành bò nhanh, linh hoạt, đẻ trứng trong mô lá non. Trưởng thành và sâu non thường sống tập trung mặt dưới lá và bò sang các cánh hoa.

Bọ trĩ chích hút nhựa ở lá non, chồi non và nụ hoa làm lá vàng, màu hoa nhạt, lá non và cánh hoa biến dạng xoăn lại, cây sinh trưởng kém. Tại vết gây hại có những đốm tròn trong như giọt dầu, ở giữa có một chấm vàng, lúc đầu vàng trắng sau biến thành nâu đen. Bọ trĩ phát triển mạnh trong điều kiện khô và nóng.

- Biện pháp phòng trừ

+Cày bừa đất kỹ, khử trùng đất, vệ sinh vườn sạch, chọn cây giống khỏe, sạch sâu bệnh trước khi trồng để giảm sự phát sinh và gây hại của đối tượng này.

+ Khi bọ trĩ mới xuất hiện thường xuyên tưới phun nước cho cây, vệ sinh vườn trồng thu gom cỏ dại, cắt bỏ những cây nhiễm bọ trĩ đem ra ngoài tiêu hủy.

+ Sử dụng bẫy dính màu vàng đặt so le cách nhau 3 mét để tiêu diệt bọ trĩ trưởng thành.

+ Trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam hiện nay chưa có thuốc đăng ký phòng trừ, có thể tham khảo sử dụng một số thuốc có chứa hoạt chấtChlorfenapyrLufenuron, Tebufenpyrad, Thiamethoxam để phòng trừ.

3. Nhện đỏ (Tetranychus sp)

- Tập quán sinh sống và đặc điểm gây hại:

Nhện đỏ gây hại trên nhiều loài cây trồng khác nhau, chúng phá hoại nặng trên các cây họ ớt cà, dưa, bầu bí, đậu đỗ… nhện trưởng thành và nhện non chích hút lá tạo ra những đốm lá trắng vàng có thể dễ nhận ra ở mặt trên của lá. Khi hại nặng chúng có thể làm lá héo và rụng.

Nhện đỏ phát triển mạnh khi trời khô hạn, cây được bón nhiều phân đạm.

- Biện pháp phòng trừ

+ Áp dụng tốt các biện pháp kỹ thuật canh tác như cày bừa đất kỹ, vệ sinh vườn trồng, chọn cây giống khỏe, sạch sâu bệnh trước khi trồng. Bón phân cân đối, luân canh với cây trồng họ hòa bản để giảm sự lưu trú và gây hại của nhện.

+ Trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam hiện nay chưa có thuốc đăng ký phòng trừ, có thể tham khảo sử dụng một số thuốc có chứa hoạt chấtDiafenthiuron;Hexythiazoxđể phòng trừ.

Nhện đỏ rất khó trị vì rất nhỏ và thường sống ở gần gân lá, nơi thuốc trừ sâu rất khó tiếp xúc, hơn nữa, nhện tạo lập quần thể rất nhanh nên mật số tăng nhanh và nhiều. Có thể sử dụng các loại thuốc trừ nhện nhưng phải để ý đến quần thể thiên địch.

B. Bệnh hại:

1. Bệnh gỉ sắt (Puccinia horiana, Puccinia chrysanthemi)

- Nguyên nhân gây bệnh:

+ Có 2 loài nấm xác định là nguyên nhân gây bệnh: Pucinia chrysanthemi và Pucciniahoriana.

Nấm Puccinia chrysanthemi là loài xuất hiện khá phổ biến, thường gây ra các triệu chứng biểu hiện màu xanh vàng ở trên mặt lá, mặt dưới xuất hiện lớp gỉ màu nâu, nâu đỏ.

Vết bệnh dạng ổ nổi màu trắng hoặc màu vàng nhạt, hình thái bất định, thường xuất hiện ở cả 2 mặt lá. Bệnh nặng làm cháy lá, lá vàng rụng sớm. Bệnh hại cả cuống lá, cành non, thân cây.

Nấm Pucciniahoriana. Ít gây hại và chỉ xuất hiện khi điều kiện môi trường phù hợp.

Bệnh phát triển trong điều kiện ẩm độ cao, nhiệt độ thích hợp 18 - 210C.

- Biện pháp phòng trừ:

+Cày bừa đất kỹ, phơi ải đất và vệ sinh vườn trồng thu gom, tiêu hủy triệt để các tàn dư cây bệnh, chọn cây giống khỏe, sạch sâu bệnh trước khi trồng. Bón phân cân đối để giảm sự lưu trú và gây hại của nhện.

+ Trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam hiện nay chưa có thuốc đăng ký phòng trừ, tham khảo sử dụng một số thuốc có chứa hoạt chấtTebuconazole, Propiconazole,Azoxystrobin, Propiconazole để phòng trừ.

2. Bệnh đốm vàng (Alternaria sp.)

- Triệu chứng và nguyên nhân gây bệnh:

Vết bệnh hình tròn hoặc hình bất định, màu xám nâu hoặc xám đen. Vết bệnh thường lan từ mép lá, chót lá vào trong phiến lá, xung quanh có quầng vàng rộng. Gặp thời tiết ẩm ướt, trên mô bệnh có lớp nấm mốc màu đen, lá bị thối, dễ rụng. Bệnh do nấm Alternaria sp. gây ra trung điều kiện thích hợp ở nhiệt độ 20-280C và ẩm độ cao trên 85%.

- Biện pháp phòng trừ:

+ Áp dụng tốt các biện pháp kỹ thuật canh tác như cày bừa đất kỹ, vệ sinh vườn trồng, chọn cây giống khỏe, trồng với mật độ thích hợp. Bón phân cân đối, để giảm sự lưu trú và gây hại của nhện.

+ Trong danh mục thuốc BVTV được phép sử dụng tại Việt Nam hiện nay chưa có thuốc đăng ký phòng trừ, có thể tham khảo sử dụng một số thuốc có chứa hoạt chấtTebuconazole, Trifloxystrobin,Kresoxim- Methylđể phòng trừ.

III. Thu hoạch và đóng gói.

- Hoa Thạch thảo thân nhỏ, chiều cao cây xuất vườn 60-70 cm, một cây nhiều cành hoa cùng nở, bình quân 8-9 cây/kg, sản lượng thu hoạch được tính theo kilogam. Sau trồng 100-110 ngày khi quan sát trên vườn thấy hoa nở đều, lá chân biểu hiện ngã sang màu vàng là tiến hành thu hoạch. Đây là cây lưu gốc, theo thực tế và kinh nghiệm tại các vườn trồng, hoa Thạch thảo thu hoạch 4-5 đợt đầu đạt phẩm chất và hiệu quả kinh tế cao nhất, trong điều kiện chăm sóc tốt có thể thu 12-15 đợt tức thời gian thu kéo dài được 4-5 năm mỗi lần trồng.

1. Thu hoạch đợt 1: Thu hoạch cắt cây cách gốc 12-15 cm, trên mỗi vườn đều thu dứt điểm trong một tuần, có thể thu 2 hoặc 3 lần cách nhau 2-3 ngày, sản lượng thu được trong một vụ từ 22-25 tấn/ha. Phẩm chất hoa thu đợt 1 là tốt nhất. Kết thúc vụ phải thu hết toàn bộ những cây bé, cây không đạt yêu cầu chất lượng trên vườn, vệ sinh thu dọn tàn dư thực vật tiếp tục chăm sóc thu lần 2.

2. Thu hoạch xong lần 1, lưu gốc tiếp tục chăm sóc, sử dụng phân bón vô cơ như công thức bón thúc ban đầu, bổ sung 1.000 kg hữu cơ vi sinh bón rãi gốc rồi lấp một lớp đất mỏng. Giai đoạn này, mỗi gốc cây sinh ra 3-5 cây con, nhà vườn tách cây đem ra vườn trồng mới. Bên cạnh đó việc tưới cây, tỉa cành mọc chậm, cành yếu được tiến hành thường xuyên, sau 100-110 ngày tiến hành thu hoạch đợt 2, cắt cây cách gốc 12-15 cm đợt này sản lượng thu được 28-32 tấn/ha, sản lượng cao hơn 27% so đợt 1, chất lượng cây đẹp và đều hơn so với lứa cây thu từ đợt 1. Thu hoạch xong toàn bộ vườn, vệ sinh thu dọn tàn dư thực vật đem ra ngoài tiêu hủy, tiếp tục chăm sóc thu đợt 3.

3. Lúc này mỗi gốc có từ 5-7 cây con dùng để trồng mới, chăm sóc vườn tiến hành bón 1.000 kg vôi bột rãi đều trên luống và bón 1.000 kg phân hữu cơ vi sinh, bón xong lấp nhẹ một lớp đất mỏng, phân vô cơ lượng bón và cách bón cũng được sử dụng như công thức bón thúc ban đầu, sau thu được 2 từ 100-105 ngày tiến hành thu tiếp đợt 3, cắt cây cách gốc 12-15 cm đợt này sản lượng thu được 30-32 tấn/ha, sản lượng và chất lượng cây đẹp và đều tương đương đợt 2. Thu hoạch xong toàn bộ vườn, vệ sinh thu dọn tàn dư thực vật đem ra ngoài tiêu hủy, tiếp tục chăm sóc thu đợt 4.

4. Thu hoạch từ đợt 4 trở đi, chất lượng và sản lượng hoa bắt đầu giảm, cây chiều cao từ 50-55cm, thân cây nhỏ, trọng lượng trên 10 cây/kg. Đối với hoa Thạch thảo càng lưu gốc, tàn dư thực vật trên vườn càng nhiều nên việc chăm sóc tốn nhiều công và thường xuyên hơn để đảm bảo sản lượng và phẩm chất hoa sau thu hoạch. Sản lượng có giảm những vẫn trên 25 tấn/ha. Lượng phân bón vô cơ sử dụng như đợt 1, ngoài ra bón bổ xung sau thu hoạch 1.000 kg bột, 1.000 kg phân hữu cơ vi sinh và 500 kg lân supe.

- Cây con trên mỗi gốc sau mỗi đợt thu hoạch có từ 7-9 cây, đây là nguồn cây giống quý nhằm nhân rộng diện tích trồng. Do đó có nhiều vườn chăm sóc tốt kéo dài trên năm năm để vừa thu hoạch hoa vừa có cây con giống để trống mới hoặc bán cho những nơi có nhu cầu trồng Thạch thảo.

5. Thu hoạch chọn những ngày trời mát, nắng ráo, thu xong đưa hoa về xưởng phân loại, đóng gói, mỗi bó 1kg, 10 bó thành 1 bó lớn 10kg và đóng 30 bó vào thùng lớn chở đi tiêu thụ, thị trường chính tại thành phô Hồ Chí Minh và các tỉnh miền trung và nam bộ.