Lan hài xuân cảnh (Paphiopedilum canhii)

Lan hài xuân cảnh có tên khoa học Paphiopedilum canhii Aver. & O.Gruss, thuộc họ Orchidaceae, bộ Asparagales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 3 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IA; Nhóm IA; Nhóm IA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2024.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 1 tỉnh, thành phố: Điện Biên.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Paphiopedilum canhii là loài lan hài có kích thước nhỏ đến trung bình, thân ngắn, không có giả hành, mọc thành bụi nhỏ. Lá mọc tập trung ở gốc, thường từ 3–5 lá, dạng dải hẹp đến hình mũi mác, dày, mặt trên màu xanh lục nhạt đến xanh xám, không có vân đốm, mặt dưới nhạt hơn. Cụm hoa mang một hoa đơn, cuống hoa tương đối ngắn nhưng chắc. Hoa có kích thước trung bình, hình thái cân đối; lá đài lưng màu trắng ngà đến vàng nhạt, đôi khi có ánh xanh; cánh hoa hẹp, kéo dài, màu trắng kem hoặc vàng nhạt; môi hoa dạng túi (hài) tròn, phình rõ, màu trắng ngà đến vàng nhạt, tạo vẻ thanh nhã, tinh tế – là đặc điểm nổi bật giúp phân biệt loài với nhiều lan hài khác.

Đặc tính sinh học

Lan hài Xuân Cảnh là loài sinh trưởng chậm, tuổi thọ cao và khả năng tái sinh tự nhiên thấp. Cây sinh sản chủ yếu bằng hạt thông qua thụ phấn tự nhiên; hạt rất nhỏ, không có nội nhũ và cần sự cộng sinh của nấm rễ (mycorrhiza) để nảy mầm và phát triển. Thời kỳ ra hoa thường vào cuối mùa đông đến đầu mùa xuân. Về sinh thái, loài ưa điều kiện khí hậu mát, độ ẩm cao, ánh sáng tán xạ và môi trường ổn định; rất nhạy cảm với sự thay đổi nhiệt độ, độ ẩm và tác động của con người.

Môi trường sinh sống

Trong tự nhiên, Paphiopedilum canhii là loài đặc hữu hẹp của Việt Nam, phân bố ở các khu rừng thường xanh trên núi đá vôi vùng Đông Bắc. Cây thường mọc trong các khe đá, hốc đá hoặc sườn đá vôi có lớp mùn mỏng, rêu và thảm mục tích tụ, dưới tán rừng rậm rạp. Sinh cảnh điển hình có độ ẩm cao quanh năm, ít ánh sáng trực tiếp và nền nhiệt tương đối mát. Độ cao phân bố chủ yếu từ khoảng 800–1.200 m so với mực nước biển.

Tình trạng sinh sống

Paphiopedilum canhii được đánh giá là Cực kỳ nguy cấp (CR) theo Danh lục Đỏ IUCN do phạm vi phân bố rất hẹp, quần thể tự nhiên nhỏ và suy giảm nhanh. Nguyên nhân chính là khai thác trái phép phục vụ mục đích thương mại lan cảnh, cùng với suy thoái sinh cảnh rừng đá vôi. Loài thuộc Phụ lục I của CITES, nghiêm cấm khai thác, buôn bán vì mục đích thương mại. Tại Việt Nam, lan hài Xuân Cảnh nằm trong nhóm thực vật rừng nguy cấp, quý, hiếm cần được bảo vệ nghiêm ngặt, ưu tiên bảo tồn cả trong tự nhiên (in situ) và thông qua nhân giống, lưu giữ (ex situ).

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Loài khác trong họ Orchidaceae