Giác đế tam đảo (Goniothalamus takhtajanii)

Giác đế tam đảo có tên khoa học Goniothalamus takhtajanii Ban, thuộc họ Annonaceae, bộ Magnoliales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp CR - Rất nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 1 tỉnh, thành phố: Hà Nội.

Loài đã được kiểm kê tại 2 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây bụi nhỏ, cao 1 -3 m. Cành non nhẵn, hình 3-4 cạnh và hơi có cánh. Lá (khi non màu hồng) hơi dai, hình thuôn, cỡ (8)10-14(18)x(3)4-5(6) cm, chóp thành mũi ngắn, gốc lá hình tim, cả 2 mặt đều nhẵn; gân bên khoảng 12 đôi, rất mờ ở mặt trên, hơi rõ ở mặt dưới, vấn hợp đều ở cách mép chừng 5 mm; cuống lá rất ngắn. Hoa mọc đơn độc hoặc từng cặp, ở nách lá; cuống hoa dài 2-3 cm, ở gốc mang 4-6 lá bắc nhỏ hình mác. Lá đài hình tam giác nhọn đầu, cỡ 3-5x2-3 mm. Cánh hoa ngoài hình trứng nhọn đầu, dài 15-20 mm, rộng 7-9 mm; cánh hoa trong cỡ 7-10x4-5 mm, có móng hẹp ở gốc, hợp nhau ở đỉnh tạo thành mũ. Nhị nhiều, chỉ nhị không rõ, mào trung đới cụt đầu. Lá noãn chừng 10-12, bầu nhẵn, vòi dài bằng bầu; núm nhụy không phân biệt với vòi, mang 1 túm lông dài ở đỉnh. Noãn 1. Phân quả hình trái xoan, cỡ 15-18x8-10 mm, không có lông, khi chín màu đỏ; cuống phân quả rất ngắn; vỏ quả mỏng, dính liền vào vỏ hạt khi khô, Hạt có vỏ sần sùi, có lông nhung mượt

Đặc tính sinh học

Loài đặc hữu của Việt Nam, có hình thái thân khá đặc sắc (thân và cành non có cánh). Có hoa thắng 3-4, quả chín tháng 5-8. Mọc rải rác nơi ẩm trong rừng nguyên sinh hoặc rừng thứ sinh, ở độ cao 400 m

Môi trường sinh sống

Nơi ẩm trong rừng nguyên sinh hoặc rừng thứ sinh, ở độ cao 400 m

Tình trạng sinh sống

Mới chỉ gặp một số rất ít cá thể ở Tam Đảo (Hà Nội), trên độ cao 400 m (vùng đệm của Vườn quốc gia Tam Đảo). Loài rất dễ bị tuyệt chủng nếu môi trường sống bị xâm hại (mất nguồn nước suối) hoặc bị chặt đốn làm củi (vì số cá thể trưởng thành quá ít)

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Annonaceae