Bách bộ nam (Stemona cochinchinensis)

Stemona cochinchinensis Gagnep.

Mã định danh quốc gia: 6ZJZ7.HSL

Nhóm hồ sơ: Loài nguy cấp, quý, hiếm

Danh mục	Tình trạng của loài
Sách Đỏ Việt Nam 2007	VU - Sẽ nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần.

›

›

›

›

›

Bách bộ nam có tên khoa học Stemona cochinchinensis Gagnep., thuộc họ Stemonaceae, bộ Pandanales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp VU - Sẽ nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 3 tỉnh, thành phố: Lạng Sơn, Khánh Hòa, Đồng Nai.

Loài đã được kiểm kê tại 5 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Nguồn đánh giá	Hạng	Ý nghĩa
Sách Đỏ Việt Nam 2007	VU - Sẽ nguy cấp Vulnerable	Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Cây nhỏ, mọc đứng; thân cứng, cao 15-30 cm; đôi khi phân nhánh. Rễ củ mọc thành chùm (3-5), nạc, màu trắng ngà. Lá mọc so le; cuống dài 3-5 cm; phiến lá hình trứng hoặc gần giống hình tam giác; hơi hình tim ở gốc, 4-7x2-4,5 cm; gân 9, lồi ở mặt dưới. Cụm hoa ở nách lá, có cuống dài 3-5 mm. Bao hoa 4 mảnh; 2 cái ngoài hình mác nhọn, dài 8mm, có 5 gân; 2 cái trong hơi nhọn, có 5 gân. Nhị 4, giống nhau và bằng nhau, dài 6,5 mm; chỉ nhị dài 1,5 mm; bao phấn dài 2mm. Bầu hình nón. Noãn 2, thẳng. Quả nang, khi chín nứt thành 2 mảnh.

Đặc tính sinh học

Loài đặc hữu và nguồn gen hiếrn đối với Việt Nam. Mùa hoa tháng 3-4; quả tháng 4-7 (8). Nhân giống tự nhiên chủ yếu từ hạt, Sau khi bị chặt phá, phần còn lại dưới mặt đất vẫn có khả năng tái sinh. Cãy ưa ẩm, ưa sáng, chịu được bóng. Thường mọc rải rác ven rừng núi đá, ẩm, ở độ cao đến 600 m.

Môi trường sinh sống

Cãy ưa ẩm, ưa sáng, chịu được bóng. Thường mọc rải rác ven rừng núi đá, ẩm, ở độ cao đến 600 m.

Tình trạng sinh sống

Môi trường sống thường xuyên bị xâm hại, do nạn phá rừng làm nương rẫy. Điểm phân bố ở Hữu Lũng (Lạng Sơn) có thể không còn.

Mối đe dọa và giá trị

Mối đe dọa được ghi nhận	Mất môi trường sống
Giá trị của loài	Giá trị khoa học · Giá trị y tế · Giá trị môi trường sinh thái · Giá trị đặc biệt khác

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Tỉnh, thành phố có ghi nhận phân bố
Lạng Sơn
Khánh Hòa
Đồng Nai

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Khu bảo tồn / di sản thiên nhiên	Phân loại	Địa bàn
Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Phú Thọ
Khu dự trữ thiên nhiên Hữu Liên	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Lạng Sơn
Khu Bảo tồn thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Đồng Nai
Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Khánh Hòa
Khu dự trữ thiên nhiên Sốp Cộp	Di sản thiên nhiên cấp tỉnh	Sơn La

Loài khác trong họ Stemonaceae

Tên gọi	Tên khoa học	Sách Đỏ VN	IUCN	NĐ 84/2021
Bách bộ lá nhỏ	Stemona pierrei	VU - Sẽ nguy cấp	—	—
Bách bộ hoa tím	Stemona collinsiae	CR - Rất nguy cấp	—	—
Bách bộ đứng	Stemona kerrii	VU - Sẽ nguy cấp	—	—

Câu hỏi thường gặp

Bách bộ nam là loài gì?

Bách bộ nam có tên khoa học Stemona cochinchinensis Gagnep., thuộc họ Stemonaceae, bộ Pandanales, lớp Liliopsida, giới Plantae. Cây nhỏ, mọc đứng; thân cứng, cao 15-30 cm; đôi khi phân nhánh. Rễ củ mọc thành chùm (3-5), nạc, màu trắng ngà. Lá mọc so le; cuống dài 3-5 cm; phiến lá hình trứng hoặc gần giống hình tam giác; hơi hình tim ở gốc, 4-7x2-4,5 cm; gân 9, lồi ở mặt dưới. Cụm hoa ở nách lá, có cuống dài 3-5 mm. Bao hoa 4 mảnh; 2 cái ngoài hình mác nhọn, dài 8mm, có 5 gân; 2 cái trong hơi nhọn, có 5 gân. Nhị 4, giống nh... Loài được ghi nhận phân bố tại Lạng Sơn, Khánh Hòa, Đồng Nai.

Bách bộ nam được xếp hạng bảo tồn thế nào?

Sách Đỏ Việt Nam 2007 xếp loài ở hạng VU - Sẽ nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai tương đối gần. Hạng bảo tồn phản ánh mức độ nguy cơ tuyệt chủng theo đánh giá khoa học, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không.

Bách bộ nam phân bố ở khu bảo tồn nào?

Dữ liệu kiểm kê ghi nhận loài tại 5 khu: Khu bảo tồn thiên nhiên Hang Kia - Pà Cò, Khu dự trữ thiên nhiên Hữu Liên, Khu Bảo tồn thiên nhiên - Văn hóa Đồng Nai, Khu bảo tồn thiên nhiên Hòn Bà, Khu dự trữ thiên nhiên Sốp Cộp.

Vì sao bách bộ nam bị đe dọa?

Cơ sở dữ liệu ghi nhận các mối đe dọa chính với loài gồm: Mất môi trường sống. Về tình trạng sinh sống: Môi trường sống thường xuyên bị xâm hại, do nạn phá rừng làm nương rẫy. Điểm phân bố ở Hữu Lũng (Lạng Sơn) có thể không còn.

Căn cứ pháp lý

Luật Đa dạng sinh học 2008
Nghị định 06/2019/NĐ-CP
Nghị định 84/2021/NĐ-CP
Nghị định 160/2013/NĐ-CP
Nghị định 26/2019/NĐ-CP

Cập nhật từ nguồn: 29/10/2025. Trang này tổng hợp lại dữ liệu công bố công khai và đối chiếu với văn bản pháp luật hiện hành; khi cần căn cứ chính thức, tra cứu trực tiếp văn bản gốc.