Rắn lục mũi hếch (Deinagkistrodon acutus)

Rắn lục mũi hếch có tên khoa học Deinagkistrodon acutus (Günther, 1888), thuộc họ Viperidae, bộ Squamata, giới Animalia.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp NT - Sắp bị đe dọa theo Sách Đỏ Việt Nam 2024; VU - Sẽ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 5 tỉnh, thành phố: Lai Châu, Lạng Sơn, Lào Cai, Cao Bằng, Phú Thọ.

Loài đã được kiểm kê tại 2 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Thân hình trụ. Đầu tam giác, phân biệt với cổ. Mõm dài, có một riềm da nhọn hướng lên, được bao quanh bởi các vảy gian mũi và vảy mõm. Giữa mắt và lỗ mũi có một hốc nhỏ (hố má). Vảy mũi đơn, vảy sau mũi hoà lẫn với vảy mũi. Số vảy gian mũi 3/3, hình thành đường bao quanh phía trước hố má. Vảy trước mắt 2/2. Vảy sau mắt 2/2. Vảy thái dương 3/3. Vảy môi trên 7/7, trong đó vảy đầu tiên nối với vảy mũi, vảy thứ ba lớn nhất, lõm ở phần trước. Vảy môi dưới 11/11, trong đó vảy thứ nhất đến thứ ba bao quanh các tấm vảy cằm. Vảy lưng 23 - 21 - 17 hàng. Vảy bụng 167. Vảy huyệt nguyên. Vảy dưới đuôi 56, kết cặp. Mặt lưng màu nâu với những vệt màu đen thành hình chữ X hay hình (dấu lớn hơn). Mặt bụng có những vết lơn màu đen. Chiều dài cơ thể khoảng 800 - 1.500mm, có khi tới 1.800mm.

Màu trong trạng thái tiêu bản: Lưng màu vàng nâu. Đầu đều màu nâu sẫm. Hai màu được phân định bởi một vạch đen chạy từ mắt đến cổ. Mỗi bên thân có một dãy vệt tam giác màu sẫm lớn. Đỉnh nhọn của tam giác này chạm vào đường giữa lưng. Bụng màu trắng, có đốm đen tròn lớn ở mỗi bên và những đốm nhỏ hơn ở giữa.

Đặc tính sinh học

Rắn lục mũi hếch thường sống ở những vùng rừng núi cao bên cạnh suối nước, song cũng gặp chúng trong các nương rẫy, thường nằm trên đống lá khô bên cạnh những tảng đá lớn. Chúng thường chậm chạp, khi gặp người thường lẩn tránh. Thức ăn là ếch nhái, thú nhỏ (chuột), chim. Rắn đẻ khoảng 20 - 26 trứng. Loài này được đặt tên theo tiếng Latin “acuere” = sắc, hoặc “acutus” = sắc, nhọn, hay “acumen” = đầu, hoặc “acus” = kim, nhọn như kim.

Môi trường sinh sống

Rừng thường xanh trên núi cao, thường gặp ven suối, hoạt động vào ban đêm.

Tình trạng sinh sống

Rắn lục mũi hếch hiện ghi nhận ở 5 địa điểm thuộc miền Bắc Phân bố ở Việt nam, tuy nhiên rất hiếm gặp; diện tích phạm vi phân bố (EOO) ước tính khoảng 25.000 km2; sinh cảnh sống của loài bị chia cắt và suy thoái do khai thác lâm sản, xâm lấn đất rừng làm đất canh tác nông nghiệp; do có hình dạng kỳ dị nên chúng bị sắn bắt để nuôi làm cảnh, tuy nhiên ở quy mô nhỏ

Mối đe dọa và giá trị

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Viperidae