Trọng Lâu Nhiều Lá (Paris delavayi)

Trọng Lâu Nhiều Lá có tên khoa học Paris delavayi Franch., thuộc họ Melanthiaceae, bộ Liliales, lớp Liliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 3 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IIA; Nhóm IIA; Nhóm IIA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007; VU - Sẽ nguy cấp theo Danh lục Đỏ IUCN (2022).

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 5 tỉnh, thành phố: Hà Nội, Lai Châu, Lào Cai, Cao Bằng, Quảng Ngãi.

Loài đã được kiểm kê tại 3 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Trọng lâu nhiều lá là loài cây thảo sống lâu năm, chiều cao trung bình từ 20–50 cm, thân mọc thẳng, ít phân nhánh. Phần thân rễ phát triển thành củ ngắn, phình to, màu nâu vàng hoặc vàng nhạt, là bộ phận có giá trị dược liệu cao. Lá là đặc điểm nhận dạng nổi bật nhất của loài, mọc vòng quanh thân, thường từ 5–9 lá (đôi khi nhiều hơn), xếp đều thành một vòng gần ngọn thân. Phiến lá nguyên, hình bầu dục đến thuôn dài, đầu nhọn, mép nguyên, mặt trên xanh đậm, mặt dưới nhạt hơn. Hoa mọc đơn độc ở đỉnh thân, có màu xanh lục đến vàng lục, cấu trúc hoa đặc biệt với nhiều lá đài và cánh hoa dạng sợi mảnh, tạo hình thái đặc trưng thường được mô tả trong dân gian là “thất diệp nhất chi hoa”. Quả là quả mọng, khi chín có màu đỏ sẫm, chứa nhiều hạt nhỏ.

Đặc tính sinh học

Trọng lâu nhiều lá là loài ưa bóng hoặc bóng bán phần, sinh trưởng chậm và có chu kỳ sống dài. Cây tái sinh tự nhiên bằng hạt và sinh sản sinh dưỡng thông qua phân nhánh thân rễ. Mùa ra hoa thường diễn ra vào mùa xuân, khoảng từ tháng 3 đến tháng 5; quả hình thành và chín vào mùa hè – đầu mùa thu. Sau giai đoạn sinh trưởng trên mặt đất, phần thân khí sinh có thể tàn lụi, cây bước vào thời kỳ nghỉ sinh lý và duy trì sự sống bằng thân rễ dưới đất. Loài này có yêu cầu sinh thái khá hẹp, đặc biệt nhạy cảm với thay đổi về độ ẩm, nhiệt độ và điều kiện che phủ rừng.

Môi trường sinh sống

Môi trường sinh sống điển hình của Trọng lâu nhiều lá là rừng thường xanh mưa ẩm núi cao và rừng kín thường xanh á nhiệt đới. Cây thường mọc dưới tán rừng rậm, ven khe suối, sườn núi ẩm, nơi có đất giàu mùn, tơi xốp, thoát nước tốt và độ ẩm không khí cao. Loài phân bố chủ yếu ở đai cao, từ khoảng 1.000 m đến trên 2.000 m so với mực nước biển, trong điều kiện khí hậu mát mẻ quanh năm, ít chịu tác động trực tiếp của ánh nắng.

Tình trạng sinh sống

Hiện nay, quần thể Trọng lâu nhiều lá trong tự nhiên đang suy giảm rõ rệt. Nguyên nhân chính là do khai thác quá mức phần thân rễ để làm dược liệu, trong khi loài có tốc độ sinh trưởng chậm và khả năng tái sinh hạn chế. Bên cạnh đó, sự suy giảm diện tích rừng tự nhiên, phân mảnh sinh cảnh và tác động của biến đổi khí hậu cũng làm thu hẹp phạm vi phân bố của loài. Ở nhiều địa phương, Trọng lâu nhiều lá chỉ còn gặp rải rác với mật độ thấp. Một số loài thuộc chi Paris đã được xếp vào nhóm loài hiếm hoặc bị đe dọa trong Sách Đỏ Việt Nam, cho thấy loài này cần được ưu tiên bảo tồn và quản lý khai thác bền vững.

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Loài khác trong họ Melanthiaceae