Ngũ vị vảy chồi (Schisandra perulata)

Schisandra perulata Gagnep.

Tên địa phương: Phân hùng có vảy chổi

Mã định danh quốc gia: 4V8JR.HSL

Nhóm hồ sơ: Loài nguy cấp, quý, hiếm

Danh mục	Tình trạng của loài
Sách Đỏ Việt Nam 2007	EN - Nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng rất lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai gần.
Nghị định 84/2021/NĐ-CP	Nhóm IIA

›

›

›

›

›

Ngũ vị vảy chồi có tên khoa học Schisandra perulata Gagnep., thuộc họ Schisandraceae, bộ Austrobaileyales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae.

Loài này được ghi nhận trong 1 danh mục pháp lý về bảo tồn: Nhóm IIA.

Về hạng bảo tồn, loài được xếp EN - Nguy cấp theo Sách Đỏ Việt Nam 2007.

Dữ liệu phân bố ghi nhận loài tại 1 tỉnh, thành phố: Lào Cai.

Loài đã được kiểm kê tại 3 khu bảo tồn thiên nhiên, di sản thiên nhiên trong nước.

Tình trạng pháp lý của loài

Mỗi nhãn dưới đây tương ứng với một danh mục do văn bản quy phạm pháp luật ban hành. Bấm vào tên văn bản để đọc toàn văn trong kho.

Nhóm IIA

Nghị định 84/2021/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 06/2019/NĐ-CP)

Loài thực vật rừng chưa bị đe dọa tuyệt chủng nhưng có nguy cơ bị đe dọa nếu không được quản lý chặt chẽ; hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại.

Nhóm II: Các loài thực vật rừng, động vật rừng chưa bị đe dọa tuyệt chủng nhưng có nguy cơ bị đe dọa nếu không được quản lý chặt chẽ, hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại và các loài thuộc Phụ lục II CITES có phân bố tự nhiên tại Việt Nam. Nhóm IIA: Các loài thực vật rừng. Nhóm IIB: Các loài động vật rừng.

Căn cứ: Nghị định 84/2021/NĐ-CP · Nghị định 06/2019/NĐ-CP

Nghĩa vụ chung khi tác động tới loài nguy cấp, quý, hiếm

Hoạt động săn, bắn, bắt, khai thác, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, chế biến, vận chuyển, buôn bán các loài thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm không được ảnh hưởng tiêu cực đến sự tồn tại, sinh trưởng, phát triển của loài đó trong tự nhiên.
Mọi hoạt động săn, bắn, bắt, khai thác, nuôi, nhốt, giết, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán, chế biến, quảng cáo, trưng bày, xuất khẩu, nhập khẩu, tạm nhập tái xuất, tạm xuất tái nhập mẫu vật phải được quản lý, đảm bảo nguồn gốc hợp pháp.
Khu vực sinh cảnh sống thường xuyên, tập trung của các loài nguy cấp, quý, hiếm được nghiên cứu làm cơ sở để thành lập các khu rừng đặc dụng.
Tổ chức, hộ gia đình, cá nhân có hoạt động sản xuất, xây dựng công trình, điều tra, thăm dò, nghiên cứu, tham quan, du lịch trong diện tích rừng có loài nguy cấp, quý, hiếm phải thực hiện quy định của Nghị định này và pháp luật liên quan.

Hạng bảo tồn

Hạng bảo tồn là kết quả đánh giá khoa học về nguy cơ tuyệt chủng, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không. Một loài có thể được xếp hạng mà chưa thuộc danh mục nào, và ngược lại.

Nguồn đánh giá	Hạng	Ý nghĩa
Sách Đỏ Việt Nam 2007	EN - Nguy cấp Endangered	Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng rất lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai gần.

Đặc điểm và sinh thái

Đặc điểm nhận dạng

Dây leo cao; nhánh non có cạnh lồi, khi già vỏ tróc. Lá tập trung ở nhánh ngắn, hình trứng, trứng ngược hay gần hình thoi, cỡ 10-15x5-9 cm, nhẵn ở cả 2 mặt, chóp lá thành mũi nhọn, gốc lá tù hay hơi men xuống cuống; gân bên 6-8 đôi, song song và thường xẻ đôi ở gần mép; cuống lá dài đến 5 cm, không có lông. Vảy chồi 3-4, có màu, hình trái xoan, cao 1,5 cm, chụm thành hoa thị bao lấy gốc nhánh con. Hoa mọc đơn độc hoặc từng cặp ở nách các vảy chồi; cuống hoa mảnh như chỉ, dài 5-6 cm, không có lông; nụ hoa hình cầu. Mảnh bao hoa 8 (không phân biệt thành lá đài và cánh hoa), màu đỏ, hình bầu dục đến gần tròn, những chiếc phía ngoài nhỏ hơn những chiếc phía trong. Ở hoa đực có nhị chụm thành khối hình cầu; nhị hình trứng ngược, gần như không có chỉ nhị; bao phấn đính bên, đính trên trung đới rộng và trùn ở đỉnh. Quả có cuống dài tới 13 cm; các phân quả (lá noãn chín) dạng mọng, đính rải rác trên một trục nạc (do đế hoa phát triển), tạo thành “bông" dài tới 12 cm. Hạt 2, hình bầu dục, dài 4 mm.

Đặc tính sinh học

Dây leo cao; nhánh non có cạnh lồi, khi già vỏ tróc. Mọc rải rác ven rừng, nơi ẩm, ở độ cao khoảng 1500 m.

Môi trường sinh sống

Ven rừng, nơi ẩm, ở độ cao khoảng 1500 m

Tình trạng sinh sống

Có lẽ là đặc hữu của Việt Nam. Khu phân bố rất hẹp, mới chỉ thấy ở Sa Pa (Lào Cai), số cá thể gặp rất ít.

Mối đe dọa và giá trị

Mối đe dọa được ghi nhận	Sự suy giảm quần thể · Mất môi trường sống
Giá trị của loài	Giá trị khoa học · Giá trị đặc biệt khác

Phân bố tại Việt Nam

Địa danh đã được quy về đơn vị hành chính hiện hành sau sắp xếp năm 2025.

Tỉnh, thành phố có ghi nhận phân bố
Lào Cai

Khu bảo tồn ghi nhận loài

Theo kết quả kiểm kê loài tại các khu bảo tồn, di sản thiên nhiên trong Cơ sở dữ liệu đa dạng sinh học quốc gia.

Khu bảo tồn / di sản thiên nhiên	Phân loại	Địa bàn
Vườn quốc gia Hoàng Liên	Di sản thiên nhiên cấp quốc gia đặc biệt	Lào Cai, Lai Châu
Vườn quốc gia Cúc Phương	Di sản thiên nhiên cấp quốc gia	Ninh Bình, Phú Thọ, Thanh Hóa
Vườn quốc gia Bạch Mã	Di sản thiên nhiên cấp quốc gia	Huế, Đà Nẵng

Loài khác trong họ Schisandraceae

Tên gọi	Tên khoa học	Sách Đỏ VN	IUCN	NĐ 84/2021
Xưn Xe Tạp	Kadsura heteroclita	VU - Sẽ nguy cấp	—	Nhóm IIA
Hồi lá vôi	Illicium difengpi	VU - Sẽ nguy cấp	VU - Sẽ nguy cấp	—
Ngũ vị nam	Kadsura coccinea	—	—	Nhóm IIA
Ngũ vị bắc	Schisandra chinensis	VU - Sẽ nguy cấp	—	Nhóm IIA
Ngũ vị hoa đỏ	Schisandra rubriflora	EN - Nguy cấp	—	—
Ngũ vị tử hoa trên thân	Schisandra cauliflora	—	—	—
Hồi núi hoa xanh	Illicium viridiflorum	—	CR - Cực kỳ nguy cấp	—

Câu hỏi thường gặp

Ngũ vị vảy chồi là loài gì?

Ngũ vị vảy chồi có tên khoa học Schisandra perulata Gagnep., thuộc họ Schisandraceae, bộ Austrobaileyales, lớp Magnoliopsida, giới Plantae. Dây leo cao; nhánh non có cạnh lồi, khi già vỏ tróc. Lá tập trung ở nhánh ngắn, hình trứng, trứng ngược hay gần hình thoi, cỡ 10-15x5-9 cm, nhẵn ở cả 2 mặt, chóp lá thành mũi nhọn, gốc lá tù hay hơi men xuống cuống; gân bên 6-8 đôi, song song và thường xẻ đôi ở gần mép; cuống lá dài đến 5 cm, không có lông. Vảy chồi 3-4, có màu, hình trái xoan, cao 1,5 cm, chụm thành hoa thị bao lấy gốc nhánh con.... Loài được ghi nhận phân bố tại Lào Cai.

Ngũ vị vảy chồi có nằm trong danh mục loài nguy cấp, quý, hiếm không?

Có. Nhóm IIA (Nghị định 84/2021/NĐ-CP (sửa đổi Nghị định 06/2019/NĐ-CP)): Loài thực vật rừng chưa bị đe dọa tuyệt chủng nhưng có nguy cơ bị đe dọa nếu không được quản lý chặt chẽ; hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Mọi hoạt động khai thác, vận chuyển, mua bán mẫu vật của loài phải tuân thủ quy định tương ứng.

Khai thác, mua bán ngũ vị vảy chồi có bị cấm không?

Loài thuộc Nhóm IIA của Danh mục thực vật rừng, động vật rừng nguy cấp, quý, hiếm (Nghị định 06/2019/NĐ-CP, sửa đổi bởi Nghị định 84/2021/NĐ-CP). Loài thực vật rừng chưa bị đe dọa tuyệt chủng nhưng có nguy cơ bị đe dọa nếu không được quản lý chặt chẽ; hạn chế khai thác, sử dụng vì mục đích thương mại. Ngoài ra, theo Điều 5 Nghị định 06/2019/NĐ-CP, mọi hoạt động săn, bắt, khai thác, nuôi, nhốt, tàng trữ, vận chuyển, buôn bán, chế biến, xuất nhập khẩu mẫu vật đều phải được quản lý và bảo đảm nguồn gốc hợp pháp.

Ngũ vị vảy chồi được xếp hạng bảo tồn thế nào?

Sách Đỏ Việt Nam 2007 xếp loài ở hạng EN - Nguy cấp — Đối mặt nguy cơ tuyệt chủng rất lớn ngoài thiên nhiên trong tương lai gần. Hạng bảo tồn phản ánh mức độ nguy cơ tuyệt chủng theo đánh giá khoa học, khác với việc loài có nằm trong danh mục pháp lý hay không.

Ngũ vị vảy chồi phân bố ở khu bảo tồn nào?

Dữ liệu kiểm kê ghi nhận loài tại 3 khu: Vườn quốc gia Hoàng Liên, Vườn quốc gia Cúc Phương, Vườn quốc gia Bạch Mã.

Vì sao ngũ vị vảy chồi bị đe dọa?

Cơ sở dữ liệu ghi nhận các mối đe dọa chính với loài gồm: Sự suy giảm quần thể; Mất môi trường sống. Về tình trạng sinh sống: Có lẽ là đặc hữu của Việt Nam. Khu phân bố rất hẹp, mới chỉ thấy ở Sa Pa (Lào Cai), số cá thể gặp rất ít.

Căn cứ pháp lý

Luật Đa dạng sinh học 2008
Nghị định 06/2019/NĐ-CP
Nghị định 84/2021/NĐ-CP
Nghị định 160/2013/NĐ-CP
Nghị định 26/2019/NĐ-CP

Cập nhật từ nguồn: 06/11/2025. Trang này tổng hợp lại dữ liệu công bố công khai và đối chiếu với văn bản pháp luật hiện hành; khi cần căn cứ chính thức, tra cứu trực tiếp văn bản gốc.