Nghệ thuật Xòe Thái là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia, thuộc loại hình nghệ thuật trình diễn dân gian, phân bố tại Điện Biên, được ghi danh vào Danh mục quốc gia năm 2013.
| Tiêu chí | Nội dung |
|---|---|
| Tên di sản | Nghệ thuật Xòe Thái |
| Loại hình (Luật 2024) | Nghệ thuật trình diễn dân gian — khoản 2 Điều 10 |
| Loại hình ghi trong quyết định | Nghệ thuật trình diễn dân gian |
| Tỉnh, thành phố hiện hành | Điện Biên |
| Địa bàn cụ thể | Điện Biên, Lai Châu, Nghĩa Lộ - Yên Bái, Sơn La |
| Dân tộc chủ thể | Người Thái |
| Quyết định công bố | 3820/QĐ-BVHTTDL ngày 31/10/2013 |
| Năm ghi danh | 2013 |
| Số thứ tự trong Danh mục | 47 |
| Ghi danh của UNESCO | Nghệ thuật Xòe Thái — Danh sách di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại (2021) |
Nghệ thuật Xòe Thái là loại hình múa truyền thống đặc sắc gắn liền với đời sống của đồng bào Thái vùng Tây Bắc Việt Nam trong các lễ hội cộng đồng, tang ma, các cuộc liên hoan văn nghệ, kết bạn, giao lưu… Các điệu xòe được hình thành từ múa tín ngưỡng trong nghi lễ, cách điệu những động tác trong cuộc sống sinh hoạt, lao động, sản xuất…. Có thể phân loại múa xòe theo ba hình thức chính là xòe tín ngưỡng, xòe giải trí và xòe biểu diễn. Đến nay, người Thái có trên 36 điệu xòe, nhưng tựu chung bắt nguồn từ 6 điệu xòe xòe cổ. Những điệu xòe này không chỉ đơn thuần để biểu diễn, còn mang quan niệm về cách sống, cách nghĩ, nếp sinh hoạt của cộng đồng người Thái bao đời nay. Đó là điệu xòe vòng (xé voóng) - biểu hiện sự đoàn kết gắn bó cộng đồng khi các thành viên nắm tay nhau múa trên một vòng tròn quanh đống lửa. Điệu “khắm khăn mới lảu” (nâng khăn mời rượu) thể hiện tình cảm quý mến khách mỗi khi có khách đến nhà chơi. Điệu “phá xí” (xòe bổ bốn) thể hiện tình đoàn kết, keo sơn, mỗi người dù đi xa bốn phương trời, vẫn tìm đến nhau, giúp đỡ nhau. Điệu xòe “đổn hôn” (tiến lùi) ẩn chứa quan niệm sâu xa, đó là sự tiến lùi theo quy luật cuộc sống, làm chủ được bản thân để có được thành quả như mong muốn. Điệu xòe “nhuôm khăn” (tung khăn) ca ngợi thành quả lao động sáng tạo của người dân. Điệu xòe “ỏm lọp tốp mư” (vòng tròn vỗ tay) thể hiện khát vong chung tay xây dựng bản mường ngày càng giàu mạnh, chung tay chinh phục thiên nhiên và chống lại kẻ thù. Những điệu xòe giống như một xã hội thu nhỏ của người Thái, phản ánh cuộc sống, tâm tư, tình cảm, nguyện vọng bằng phương thức tư duy ngôn ngữ múa dân gian Thái. Qua những điệu xòe, con người trở nên gần gũi, chan hòa với nhau hơn, đoàn kết, gắn bó hơn.
Đoạn giới thiệu trích từ bộ dữ liệu mở Open Development Vietnam — Di sản văn hóa phi vật thể quốc gia của các dân tộc thiểu số, giấy phép CC BY-SA 4.0, nguồn gốc: https://dantocmiennui.vn/nguoi-thai/120052.html.
Cùng chủ thể là người Thái, cùng địa bàn hoặc cùng loại hình với Nghệ thuật Xòe Thái.
Căn cứ pháp lý: Luật Di sản văn hóa 2024 (số 45/2024/QH15) và Nghị định 215/2025/NĐ-CP. Các cột loại hình theo luật hiện hành, tỉnh/thành sau sắp xếp 2025 và dân tộc chủ thể là phần đối chiếu do công cụ bổ sung.