QUY TRÌNH

Kỹ thuật trồng, chăm sóc nấm hương trên địa bàn tỉnh Lâm Đồng

(Ban hành kèm theo Quyết định số /QĐ-UBND ngày / /2025

của UBND tỉnh Lâm Đồng)

I. Yêu cầu sinh thái, điều kiện ngoại cảnh

1. Nhiệt độ, ẩm độ

- Giai đoạn nuôi sợi (ủ tơ nấm): yêu cầu có nhiệt độ thích hợp khoảng 26oC, độ ẩm không khí 60-70%.

- Giai đoạn nâu hóa bịch phôi: phải đảm bảo độ ẩm từ 80-85%, nhiệt độ từ 20-26oC.

- Giai đoạn chăm sóc, thu hái nấm: Độ ẩm phải đảm bảo từ 85-90%, nhiệt độ từ 15-18oC đối với nấm hương ưa lạnh và 20-24oC đối với nấm hương ưa ấm.

2. Ánh sáng

- Trong thời gian nuôi sợi nấm yêu cầu điều kiện tối, kín gió nhưng thông thoáng.

- Giai đoạn nâu hóa bịch phôi: cần ánh sáng khuếch tán nhẹ khoảng 50 Lux, không được có ánh nắng chiếu trực tiếp, đảm bảo thoáng, kín gió và sạch sẽ.

- Giai đoạn hình thành quả thể: cần ánh sáng khuếch tán.

II. Kỹ thuật trồng và chăm sóc

1. Giống và tiêu chuẩn cây giống

1.1. Giống: sử dụng các giống nấm hương đã được công bố lưu hành (L9, VA01, CA901, CCL01, CCL02, CCL05, …)

1.2. Tiêu chuẩn giống:

- Có nguồn gốc rõ ràng, phù hợp với vùng sinh thái, vụ sản xuất và yêu cầu thị trường, chất lượng giống tốt, sinh trưởng phát triển khỏe, năng suất cao, phẩm chất tốt, khả năng chống chịu sâu bệnh tốt, đem lại hiệu quả kinh tế cao.

- Phôi giống cần đảm bảo là giống nấm hương chất lượng, được nuôi cấy trên cơ chất phù hợp và vô trùng, không bị nhiễm nấm mốc và các vi sinh vật gây hại khác.

2. Kỹ thuật trồng và chăm sóc

2.1. Chuẩn bị nhà trồng nấm:

Nhà trồng nấm được xây dựng bằng thép chống rỉ, xung quanh lắp tấm cách nhiệt, bọc nilon, có hệ thống điều hòa nhiệt độ và độ ẩm, có hệ thống phun sương cảm biến, tạo điều kiện cho nấm phát triển tốt.

Hệ thống kệ trong nhà nấm được lắp bằng thép chống rỉ dạng V lỗ, kệ được thiết kế có 4 tầng.

Yêu cầu nhà trồng nấm phải sạch sẽ, thoáng khí, thoát nước tốt và giữ được độ ẩm. Nhà trồng nấm được làm dạng chữ A. Trước khi đưa nấm vào nhà để nuôi trồng, cần khử trùng nhà nấm bằng vôi bột (100g vôi bột/1m2 rải đều xung quanh nhà nấm), xông formol, sau 5-7 ngày đưa bịch phôi nấm vào chăm sóc.

2.2. Trung hòa, ủ nguyên liệu:

- Mùn cưa cao su mới cho qua rây để loại bỏ dăm, tạp chất, xử lý bằng nước vôi 0,5% bằng cách tưới đều nước vôi thấm ướt nguyên liệu sao cho pH từ 5,0-6,0, độ ẩm đạt 50-60%.

- Trộn đều nguyên liệu, phủ bạt, ủ đống 2-3 ngày (chiều cao đống ủ 1,2-1,5m, khối lượng tối thiểu 500kg để tạo điều kiện cho quá trình lên men hiếu khí, sinh nhiệt có thể đạt 60-70oC nhằm tiêu diệt một số mầm bệnh).

- Công thức phối trộn nguyên liệu cho 1.000 kg:

+ Mùn cưa cao su mới: 920 kg

+ Cám gạo: 50 kg

+ Cám bắp: 20 kg

+ CaCO3: 10 kg

- Trộn đều mùn cưa với các phụ gia, điều chỉnh độ ẩm đạt 50-60%. Sau đó đóng bịch nilon có màng lọc vô trùng chuyên dùng để trồng nấm, khối lượng khoảng 1 kg/bịch.

2.3. Hấp khử trùng bịch phôi:

Bịch phôi sau khi hoàn thành đem hấp khử trùng ở nhiệt độ 100oC trong thời gian 12 giờ.

2.4. Cấy giống:

Các bịch phôi sau khi hấp khử trùng xong lấy ra để nguội trong phòng sạch, thoáng.

Sau khi bịch phôi nấm nguội, tiến hành cấy giống, lượng giống cấy 10-15g/bịch phôi (đối với meo giống bằng hạt). Nên chọn giống cấy phải đúng độ tuổi, không bị tạp nhiễm vi sinh vật như nấm mốc, vi khuẩn, ...

2.5. Nuôi sợi (ủ tơ nấm):

Sau khi cấy nấm, tiến hành đưa bịch phôi nấm vào nhà nuôi sợi, đặt các bịch phôi chồng lên nhau trên giàn kệ, nên chừa các lối đi khoảng 50-60cm để dễ chăm sóc. Nhà nuôi sợi nấm đảm bảonhiệt độ khoảng 26oC, độ ẩm không khí 60-70% trong điều kiện tối, kín gió nhưng thông thoáng. Khoảng 45 ngày tơ nấm sẽ lan kín bịch phôi.

2.6. Chăm sóc

a) Nâu hóa bịch phôi nấm:

Sau khi tơ nấm lan kín bịch phôi, tiến hành đưa nấm vào nhà trồng. Độ ẩm trong nhà trồng nấmphải đảm bảo từ 80-85%, nhiệt độ từ 20-26oC. Lưu ý, không được phun nước trực tiếp vào bịch phôi; ánh sáng khuếch tán nhẹ khoảng 50 Lux, không được có ánh nắng chiếu trực tiếp, đảm bảo thoáng, kín gió và sạch sẽ.Sau khoảng 25 ngày, bịch phôi nâu hóa lớp ngoài, khi đó bóc bỏ bịch nilon, xếp bịch phôi nấm lên giá kệ để chăm sóc, thu hái nấm.

b) Chăm sóc:

Giai đoạn này nấm rất cần nước, vì vậy vừa phun sương bịch phôi vừa tạo ẩm môi trường xung quanh đảm bảo độ ẩm từ 85-90%, nhiệt độ từ 15-18oC đối với nấm hương ưa lạnh và 20-24oC đối với nấm hương ưa ấm. Sau 3-5 ngày từ khi mầm quả thể xuất hiện có thể thu hoạch nấm, đường kính quả thể 3-4cm.

3. Phòng trừ sâu bệnh

3.1. Quản lý dịch hại tổng hợp

- Vệ sinh nhà xưởng:Thường xuyên vệ sinh nhà trồng nấm, loại bỏ các mầm bệnh và nơi trú ẩn của sâu bệnh.Giữ cho nhà trồng luôn sạch sẽ, thông thoáng, tránh ẩm ướt quá mức.Sử dụng vôi bột hoặc nước vôi để sát khuẩn nền nhà.Xử lý các dụng cụ, vật liệu bị nhiễm bệnh bằng cách luộc, phơi khô hoặc đốt.

- Kiểm soát môi trường:Đảm bảo nhiệt độ và độ ẩm phù hợp cho từng giai đoạn sinh trưởng của nấm hương.Tránh tưới quá nhiều nước, gây ẩm ướt quá mức cho phôi nấm.Tạo thông thoáng cho nhà trồng, đặc biệt khi trời nắng nóng.

- Sử dụng giống nấm chất lượng:Chọn mua giống nấm ở các cơ sở uy tín, có nguồn gốc rõ ràng.Đảm bảo giống nấm không bị nhiễm bệnh trước khi cấy.Kiểm tra kỹ phôi nấm trước khi sử dụng, loại bỏ những phôi có dấu hiệu bất thường.

- Biện pháp thủ công:Ngắt bỏ các phần bị bệnh, tiêu hủy để tránh lây lan.Bắt sâu, nhặt nấm mốc bằng tay.

- Biện pháp hóa học:Chỉ sử dụng thuốc hóa học khi thật cần thiết, tuân thủ hướng dẫn sử dụng và thời gian cách ly.Ưu tiên sử dụng các loại thuốc ít độc hại, có thời gian cách ly ngắn.

3.2. Các loại sâu bệnh thường gặp trên nấm hương:

a. Bệnh do virus

- Đặc điểm gây hại: Virus gây bệnh làm thoái hóa sợi nấm, khi quả thể nấm phát triển thì mũ nhỏ, cuống dài và ức chế sự phát triển của quả thể – gây chết.

- Biện pháp phòng trừ: Bệnh do virus không có thuốc đặc hiệu, chỉ dùng biện pháp phòng bệnh. Đốt khử trùng hoặc dùng nhiệt độ cao để xử lý môi trường nuôi trồng nấm và khu vực nấm bị bệnh.

b. Bệnh thối nhũn vi khuẩn

- Đặc điểm gây hại: Vi khuẩn nhiễm vào môi trường trồng nấm làm cho nguyên liệu bị chua, ướt, thậm chí làm cho bịch trồng nấm bị chua và ướt, thậm chí làm các bịch nấm trồng có mùi nồng, hắc và để lâu có mùi thối rữa của chất hữu cơ.

- Biện pháp phòng trừ: Phòng bệnh bằng biện pháp tuân thủ đúng quy định hấp khử trùng cơ chất và vệ sinh sạch sẽ khu vực nuôi trồng nấm.

c. Bệnh nhiễm nấm mốc

- Đặc điểm gây hại: Đa số các loại nấm mốc xâm nhiễm vào môi trường cơ chất trồng nấm. Nhiễm lúc cấy giống đối với các bịch khử trùng hoặc có sẵn ở nguyên liệu, do khi đảo ủ nguyên liệu chưa đạt yêu cầu.

- Biện pháp phòng trừ: Khi hấp không để bị ướt nút bông. Cẩn thận không để rách, vỡ túi khi hấp và vệ sinh nơi cấy giống hàng ngày. Loại bỏ bịch nấm bị bệnh nhiễm ra xa khu vực trồng nấm.

d. Ruồi nấm

- Đặc điểm gây hại: ấu trùng của ruồi ăn sợi nấm, con trưởng thành chích hút vào mũ nấm làm nấm có các vết đen, ăn sâu vào mũ nấm. Nếu thời tiết nóng ẩm nhiệt độ cao trên 28-300C ruồi nấm phát triển mạnh, ấu trùng chui lên quả thể nấm làm thối nấm.

- Biện pháp phòng trừ: Phòng trừ bằng biện pháp vệ sinh nhà xưởng, dùng hương xua ruồi, muỗi hoặc nếu nhiều phun permethrin là loại thuốc thảo mộc diệt côn trùng.

e. Rệp

- Đặc điểm gây hại: Ban đầu rệp ký sinh ở nút bông, vỏ bịch nấm tìm cách chui vào trong bịch làm thất thu toàn bộ. Các bịch nhiễm rệp có các hạt như trứng cá ở bề mặt hoặc tại vết rạch, xung quanh sợi nấm bị hư hại có màu nâu khô xác.

- Biện pháp phòng trừ: trồng nấm xa các chuồng trại chăn nuôi trâu bò, gà, lợn. Vệ sinh bằng hóa chất phòng ươm và nuôi. Rắc vôi bột toàn bộ nền.

III. Thu hoạch, sơ chế, bảo quản

1.Thu hoạch

Dùng dao, kéo cắt cuống nấm để thu hoạch, tránh làm vỡ mùn cưa. Sau đó, tiếp tục chăm sóc như đợt 1, phun nước trực tiếp vào bịch nấm và phun sương tạo độ ẩm nhà trồng nấm.

Sau 10-15 ngày, nấm tạo mầm quả thể mới, tiếp tục chăm sóc như ban đầu để thu hái nấm đợt 2, đợt 3.

Lưu ý: Cần phải thu sạch chân nấm trên bịch phôi, vì đây là nơi phát sinh các dịch bệnh hại nấm. Bả thải mùn cưa sau trồng nấm hương đem ủ với chế phẩm sinh học chứa vi sinh vật phân giải cellulose để tạo phân hữu cơ vi sinh bón cho cây trồng.

2.Sơ chế

- Dạng tươi: Nấm hái xong phải cắt sạch phần gốc, cho vào bịch nilon, hút chân không, buộc kín.

- Dạng khô: Nấm hái đúng độ tuổi, cắt sạch phần gốc đem phơi khô hoặc sấy ở nhiệt độ 40-50oC trong 6-8 giờ, sau đó tiếp tục sấy ở nhiệt độ 55-60oC trong 6-8 giờ sao cho độ ẩm của quả thể còn 10-12%.

3. Bảo quản

- Dạng tươi: Nấm hương có thể giữ tươi được 6-8 ngày ở điều kiện nhiệt độ 10-15oC trong bịch nilon có đục nhiều lỗ nhỏ.

- Dạng khô: Bảo quản nấm trong bịch nilon kín để nơi khô ráo, tránh hút ẩm.