Thuế khoán là cách quản lý đã tồn tại nhiều thập kỷ: cơ quan thuế ước tính doanh thu cả năm của hộ kinh doanh từ đầu năm, đưa qua hội đồng tư vấn thuế xã/phường xét duyệt, rồi ấn định một mức thuế cố định phải nộp hằng tháng. Cách làm này gọn cho cả hai phía nhưng có một nhược điểm không sửa được: số thuế không gắn với kết quả kinh doanh thực tế. Hộ bán chạy hay bán ế vẫn nộp một mức như nhau.
Căn cứ pháp lý của việc xóa bỏ thuế khoán
Chủ trương chuyển đổi được xác lập qua bốn văn bản, theo trình tự từ định hướng của Đảng đến kế hoạch triển khai của ngành thuế:
- Nghị quyết 68-NQ/TW ngày 04/5/2025 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế tư nhân — văn bản đặt nền cho toàn bộ định hướng.
- Nghị quyết 198/2025/QH15 ngày 17/5/2025 của Quốc hội về một số cơ chế, chính sách đặc biệt phát triển kinh tế tư nhân.
- Quyết định 3389/QĐ-BTC ngày 06/10/2025 của Bộ Tài chính phê duyệt Đề án "Chuyển đổi mô hình và phương pháp quản lý thuế đối với hộ kinh doanh khi xóa bỏ thuế khoán".
- Quyết định 3352/QĐ-CT ngày 31/10/2025 của Cục Thuế ban hành Kế hoạch "60 ngày cao điểm chuyển đổi mô hình từ thuế khoán sang kê khai đối với hộ kinh doanh".
Mục tiêu mà ngành thuế đặt ra là chuyển từ phương pháp quản lý thủ công sang phương pháp quản lý trên cơ sở dữ liệu và quản trị rủi ro, với bốn nội dung cụ thể: hỗ trợ hộ kinh doanh chủ động chuyển đổi; tạo điều kiện để hộ tiếp cận môi trường kinh doanh minh bạch, tuân thủ pháp luật; khuyến khích hộ chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp để được hỗ trợ và ưu đãi; và ứng dụng công nghệ trong quản lý thuế thông qua eTax Mobile, hóa đơn điện tử, liên kết ngân hàng và dữ liệu dân cư quốc gia.
Bảy lợi ích khi chuyển sang phương pháp kê khai
Bộ tài liệu của Cục Thuế nêu bảy nhóm lợi ích. Ba nhóm đầu tác động trực tiếp đến dòng tiền và cơ hội kinh doanh:
1. Nghĩa vụ thuế công bằng và linh hoạt hơn
Thuế kê khai dựa trên doanh thu phát sinh thực tế, nên khi kinh doanh chậm hoặc tạm ngừng thì số thuế giảm tương ứng. Hộ không còn phải nộp mức thuế "cứng" như thuế khoán — điều này bảo vệ dòng tiền trong những giai đoạn khó khăn. Ví dụ tài liệu đưa ra: doanh thu giảm 50% thì thuế giảm tương ứng 50%.
2. Tăng uy tín và cơ hội kinh doanh
Sử dụng hóa đơn điện tử theo quy định tại Nghị định 70/2025/NĐ-CP giúp giao dịch minh bạch. Quan trọng hơn: khi khách hàng là doanh nghiệp có chứng từ hợp pháp, họ mới hạch toán được chi phí được trừ khi tính thuế. Nhờ đó hộ kinh doanh mới phục vụ được các đơn vị, tổ chức với đơn hàng lớn và ổn định hơn.
3. Dễ tiếp cận vốn tín dụng
Hệ thống sổ sách, tờ khai và hóa đơn rõ ràng là bằng chứng tin cậy về sức khỏe tài chính. Số liệu doanh thu – chi phí trên tờ khai trở thành căn cứ để ngân hàng thẩm định và cấp vốn; hóa đơn điện tử cùng thanh toán qua tài khoản tạo lịch sử tín dụng rõ ràng. Tài liệu nêu ví dụ một hộ kinh doanh cà phê chứng minh doanh thu 6 tháng để vay vốn mở thêm điểm bán.
4–7. Các lợi ích còn lại
- Nâng cao năng suất và hiệu quả: khi doanh thu được ghi nhận minh bạch, chủ hộ có động lực rõ ràng để tái đầu tư máy móc, cải tiến quy trình, thay vì tâm lý "làm vừa đủ" như khi nộp thuế khoán.
- Công cụ quản trị tài chính: ghi chép doanh thu, chi phí chi tiết cho phép theo dõi lợi nhuận theo từng mặt hàng và giảm sai sót khi khai thuế.
- Tiền đề chuyển đổi lên doanh nghiệp: vận hành có sổ sách, chứng từ đầy đủ là bước đệm để phát triển lên mô hình doanh nghiệp nhỏ và siêu nhỏ, từ đó tiếp cận các ưu đãi dành cho doanh nghiệp.
- Hỗ trợ công nghệ và dịch vụ đi kèm: đăng ký, kê khai, nộp thuế điện tử thuận tiện; hộ được miễn phí sử dụng ứng dụng và được hỗ trợ trực tiếp hoặc từ xa.
Chuyển đổi có làm tăng số thuế phải nộp không
Không tự động. Việc chuyển từ khoán sang kê khai là thay đổi cách xác định nghĩa vụ thuế, không phải tăng thuế suất. Với nhóm hộ có doanh thu từ 200 triệu đồng/năm trở xuống, mô hình dự kiến là không chịu thuế giá trị gia tăng và không nộp thuế thu nhập cá nhân — nhưng vẫn phải kê khai doanh thu định kỳ để xác định nghĩa vụ thuế. Với nhóm trên 200 triệu đến 3 tỷ đồng, phương pháp tính thuế theo tỷ lệ % trên doanh thu vẫn giữ nguyên như hiện hành, chỉ chuyển từ nộp theo tháng sang khai và nộp theo quý.
Riêng nhóm doanh thu trên 3 tỷ đồng/năm có thay đổi đáng kể theo hướng có lợi: thuế thu nhập cá nhân được xác định bằng doanh thu trừ chi phí nhân thuế suất, thay vì tính theo tỷ lệ % trên doanh thu. Hộ được tính chi phí đầu vào, và trường hợp kinh doanh lỗ thì không phải nộp thuế. Chi tiết ba nhóm này được trình bày ở bài Ba nhóm hộ kinh doanh theo doanh thu và mô hình quản lý thuế tương ứng.
Cần làm gì ngay từ bây giờ
Ba việc nên hoàn tất sớm, không chờ đến sát mốc 01/01/2026:
- Đăng ký và cài đặt tài khoản eTax Mobile, liên kết với tài khoản ngân hàng và cập nhật thông tin đăng ký thuế với cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư qua VNeID.
- Thiết lập cách ghi chép doanh thu — dù đơn giản đến đâu — để có số liệu thật khi kê khai kỳ đầu tiên.
- Rà soát nhu cầu hóa đơn, đặc biệt nếu thuộc diện bắt buộc sử dụng hóa đơn điện tử khởi tạo từ máy tính tiền theo Nghị định 70/2025/NĐ-CP.
Danh mục đầy đủ được liệt kê ở bài Hộ kinh doanh cần chuẩn bị gì trước ngày 01/01/2026. Nếu bạn đang cân nhắc giữa việc giữ mô hình hộ kinh doanh hay chuyển lên doanh nghiệp, có thể tham khảo công cụ So sánh hộ kinh doanh và doanh nghiệp để đối chiếu nghĩa vụ thuế, chế độ kế toán và chi phí tuân thủ của hai mô hình.