Hiến pháp năm 1980 là gì?

"Được Quốc hội thông qua ngày 18.12.1980, là Hiến pháp thứ ba của Việt Nam, ban hành sau ngày đất nước thống nhất, cả nước bước vào thời kì quá độ đi lên chủ nghĩa xã hội. Hiến pháp năm 1980 gồm 12 chương, 147 điều. Kế thừa và phát triển Hiến pháp năm 1946 và Hiến pháp 1959 trong tình hình và nhiệm vụ mới. Nội dung của Hiến pháp năm 1980 có một số điểm mới, bổ sung hoặc sửa đổi: Đặt quốc hiệu là Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam (Điều 1). Xác định Nhà nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là nhà nước chuyên chính vô sản (Điều 2). Cộng nhận sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Việt Nam là lực lượng lãnh đạo nhà nước, lãnh tụ xã hội đồng thời với quy định “các tổ chức của Đảng hoạt động trong khuôn khổ hiến pháp” (Điều 4). Xác định Mặt trận tổ quốc Việt Nam và các thành viên là chỗ dựa vững chắc của nhà nước (Điều 9). Quy định vai trò của Tổng công đoàn, quyền tham gia công việc của nhà nước (Điều 10). Quy định vai trò của các tập thể nhân dân lao động (Điều 11). Quy định nguyên tắc “nhà nước quản lý xã hội theo pháp luật và không ngừng tăng cường pháp chế xã hội chủ nghĩa” (Điều 12). Chương II: Chế độ kinh tế với chủ trương tiến thẳng lên chủ nghĩa xã hội bỏ qua giai đoạn phát triển tư bản chủ nghĩa, quy định hai thành phần kinh tế quốc doanh dựa trên sở hữu toàn dân và kinh tế hợp tác xã dựa trên sở hữu tập thể (Điều 15 – 18). Quy định việc cải tạo các thành phần kinh tế khác, phạm vi được lao động riêng lẻ (Điều 24). Quy định việc bảo hộ sở hữu và thừa kế của công dân về tư liệu sinh hoạt, những công cụ sinh hoạt và những công cụ sản xuất được dùng trong trường hợp được phép lao động riêng lẻ, vv. (Điều 27). Chương III: Văn hóa, giáo dục, khoa học, kĩ thuật là chương mới phát triển các Điều 33, 34, 35 của Hiến pháp năm 1959, có các quy định về cách mạng tư tưởng và văn hóa, về nguyên lí giáo dục học đi đôi với hành, về phát triển khoa học xã hội, khoa học tự nhiên và khoa học kĩ thuật, văn học nghệ thuật, vv. Chương IV: Bảo vệ Tổ quốc xã hội chủ nghĩa cũng là một chương mới phát triển (Điều 8) của Hiến pháp năm 1959, đáp ứng yêu cầu giáo dục tư tưởng cảnh giác cách mạng và xây dựng lực lượng vũ trang, trong hoàn cảnh hòa bình. Chương V: Quyền và nghĩa vụ cơ bản của công dân có thêm điều về quốc tịch (Điều 53); mối quan hệ quyền và nghĩa vụ của công dân với lợi ích của nhà nước, của tập thể, quan hệ giữa quyền và nghĩa vụ (Điều 54); quyền tham gia quản lý việc công của nhà nước và xã hội cùng với quyền giám sát của nhân dân đối với nhân viên và cơ quan nhà nước (Điều 56, 8); quyền bình đẳng của phụ nữ được quy định cụ thể hơn (Điều 63); và xác định “gia đình là tế bào của xã hội” và trách nhiệm của cha mẹ, con cái (Điều 64); về chính sách ưu đãi đối với thương binh, gia đình liệt sĩ (Điều 74). Chương VI – X: Bộ máy nhà nước có một số điểm bổ sung hoặc quy định mới, khác với Hiến pháp năm 1959: Thêm quy định làm rõ hơn vị trí và quyền hạn của Quốc hội: “Là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp … thực hiện quyền giám sát tối cao đối với toàn bộ hoạt động của nhà nước” (Điều 82). Thành lập Hội đồng nhà nước, là “cơ quan cao nhất hoạt động thường xuyên của Quốc hội, là chủ tịch tập thể của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam” (Điều 98); có chủ tịch và phó chủ tịch Quốc hội làm những nhiệm vụ có tính chất hành chính của Quốc hội (riêng chủ tịch Quốc hội có quyền tham dự các phiên họp của Hội đồng nhà nước (Điều 89). Hội đồng bộ trưởng (nay là Chính phủ) thành viên của Hội đồng bộ trưởng chịu trách nhiệm cá nhân về phần công tác của mình và cùng các thành viên khác chịu trách nhiệm tập thể (Điều 112). Thêm quy định về thành lập tổ chức luật sư (Điều 133), việc thi hành các bản án và quyết định có hiệu lực pháp luật (Điều 137). Để phù hợp với chủ trương, đường lối chính sách đổi mới do Đảng cộng sản Việt Nam khởi xướng, Quốc hội khóa VIII đã có nghị quyết sửa đổi một số điểm ở lời nói đầu và một số điều hoặc Hiến pháp năm 1980: Nghị quyết kì họp thứ IV (22.12.1988) sửa lời nói đầu, Nghị quyết kì họp thứ V (30.6.1989) sửa các